Bestuur

Hoe het jy leer bestuur?

Die karre waarmee ek leer bestuur het se stuurwiele was groter as die stuurwiele wat mens in vandag se karre kry. Dunner, en wyer. So wyd dat ek partymaal onderdeur die stuurwiel se boog moes kyk om die pad te sien. Deesdae se stuurwiele is ook sagter, en daar is allerhande tekens en ekstra knoppies op vandag se stuurwiele waarmee mens die radio kan verstel, flikkerligte kan beheer, kyk hoe ver mens nog kan ry, ensomeer. Vandag se karre draai maklik, al is die stuurwiele soveel kleiner. Die ou karre se stuurwiele was eenvoudiger, en die voertuig het veel traer op die draai van die stuurwiel reageer.

Leer om te bestuur het bo-op my pa se skoot begin. Hy het ‘n stil stuk pad gekies en dan het ek oorgeklim tot op sy skoot. Die ratte en flikkerligte was sy verantwoordelikheid, ook die pedale wat my voete nie kon bykom nie. Ek moes net die stuur vashou. Met twee hande, tien-oor-tien posisie. En my oë op die pad hou. ‘n Eenvoudige taak.

Ek het verantwoordelik, nee belangrik, gevoel. Asof ek in beheer was van die ganse voertuig met sy vrag. Maar Pa het altyd sy hand veiligheidshalwe op die onderkant van die stuurwiel gehou. Net ingeval my aandag afdwaal, net ingeval ons skielik moes reageer. Al het ek in beheer gevoel, was hy die eintlike bestuurder. Die eintlike besluitnemer. Sy oë was meer op die pad as myne. 

Net soos ‘n seuntjie wat leer bestuur op sy pa se skoot, en dink dat hy in beheer is van die voertuig, laat God ons toe om die stuurwiel vas te hou. Kamma te bestuur. Ons dink dat ons in beheer is, asof ons die voertuig en sy vrag stuur. Maar eintlik is Hy in beheer, neem Hy die besluite, bestuur Hy. 

Advertisements

Die bruin Chev in die middel

‘n Geldige lisensieskyfie en sy geel nommerplate is die stille getuienis dat die Chev in ‘n lopende toestand is. Omtrent net die bande en die voorruit van die Chev is nog in ‘n gangbare toestand. Die bakwerk is besmeer met body putty en ‘n dik laag roesbruin verf, die sitplekke is voos gesit, en ‘n laag opgehoopte rommel lê kniediep oor die hele binnekant van die Chev gestrooi. Op die bestuurder se rugleuning sit ‘n bejaarde, oorgewig basterbrak. Sy langhaar, kaalvoet baas staan en gesels met twee ander manne, in ‘n onmiskenbare Suid-Afrikaanse Engelse aksent. 

Die onderwerp waaroor hulle gesels het duidelik niks te doen met die ware op die tafeltjies rondom hulle nie. Huisraad uit die sewentigerjare, ‘n paar stukkies ou gereedskap, langspeelplate, hangers met tweedehandse mansklere op ‘n selfgemaakte pypraam, drie Tretchikoff afdrukke, ou elektriese apparate met onbekende gebruike, verskillende soorte batterytjies en twee Volksie agterligte vorm die somtotaal items wat te koop is. Langsaan is ‘n uitgebreide reeks ou militêre toerusting op die grond uitgepak. Oorkant die Chev staan ‘n Mercedes uit die tagtigs, toegepak onder boeke.

Die stalletjies is omtrent in die middel van die Milnerton Mark. Die markie lê styf teenaan die pad al langs die windverwaaide kus net noord van die hawe van die Moederstad. Milnerton Mark is ‘n lang, uitgestrekte bedrywigheid met ‘n baie groot verskeidenheid goedere en besoekers wat ewe uiteenlopend is. Hier is hipsters, hippies en hobos, tieners, tannies en troebadoere, afgetredenes, armes en aspirant entrepreneurs. In Duits verwys mens na só ‘n mark as ‘n Trödelmarkt. Trödel kan losweg vertaal word as stront. ‘n Groot versameling goedere wat mens nie eintlik nodig het nie.

Behalwe kerkbasaars en vendusies was my blootstelling aan markte op ‘n jong ouderdom redelik beperk. 

Kerkbasaars was die jaarlikse toets van die gom wat ons klein gemeenskappie aan mekaar gebind het. As iemand weggebly het, was dit net oor siekte of dood. Dan het Dominee sommer vir die afwesiges gebid tydens die opening met Skriflesing en Gebed. Ook die katolieke en luthers het ons kerkbasaars bygewoon. Een van die lutherse seuntjies het eenmaal tydens Dominee se gebed die rooi trekkertjie wat ek wou koop onder my hande gegaps en deel van sy voorgenome aankope gemaak. Ek moes in afgryse kyk hoe hy die rooi trekkertjie met sy basaarkoepons betaal. Maar ek het kalm gebly, want kerkbasaars het gegaan oor ‘n goeie saak.

Vendusies het in verskillende gedaantes gekom – vetveeveilings, stoetveilings, losgoedere-veilings, boedelveilings, staak-boerdery-veilings en dan die alewige fondsinsamelingveilings, elkeen met sy eie karakter. Vendusies was die sambreelterm, terwyl die woord veiling verwys het na die vertoning van ‘n afslaer. Afslaers was kleurryke mense, gerespekteerd en met ‘n soort aanhang. Menigmaal het die afslaer die sukses van ‘n vendusie bepaal. Datums van vendusies was ingeskryf op die almanak agter die deur, veilings was net ‘n item op die vendusieprogram. 

Vir my was vendusies ‘n ontdekkingstog, ‘n reis in die kleine. Eerstens moes ons daarheen reis. Soms was die reis so ver dat ons padkos moes saamneem. Ons het by plase met lekkersê name verby gery, soms was dit ‘n nuwe omgewing, selfs ‘n dorp wat ek nog nooit voorheen gesien het nie. Maar dis eintlik die items wat te koop was wat my op ‘n verbeeldingsreis geneem het. Elke liewe item te koop het ‘n storie gehad, ‘n onvertelde verhaal. Elke liewe ding het voorheen aan iemand behoort, was waarskynlik op ‘n tyd mooi – selfs onweerstaanbaar – vir iemand, het waarskynlik ‘n spesiale plekkie, doel of betekenis gehad. En ek het gewonder oor die eienaars, die huishoudings waar dit gebruik was, en die tyd toe dit in gebruik was.

Kerkbasaars en vendusies is deesdae skaarser. Waarskynlik ook ongewilder. Markte, aan die ander kant, is immergewild. Milnerton Mark is so ‘n plek. Daar is stalletjies met losgoedere, gereedskap en onnodige items – net soos op ‘n vendusie, en kosstalletjies en tuisgemaakte goedere net soos op ‘n kerkbasaar. Ek stap tussen die groot verskeidenheid stalletjies deur en ek kyk na die mense van die Reënboognasie.

Met ‘n sakkie nuwe ou boeke in die hand, en terwyl ek weglê aan ‘n roti met ‘n kerriehoendervulsel, kry ek ‘n blik op Suid Afrika se mense, sien ek hoe hierdie gekneusde land se verlede en hede bymekaarkom. Hier op die Milnerton Mark. 

Relatiwiteit

Na ses maande op reis met rugsakke is dit tyd vir bestekopname.

Dit was ‘n besondere geseënde tyd. Geen terugslag of groot teëspoed nie, geen besering of ernstige siekte nie, geen groot verlies of diefstal nie. Ja, ek het wel ‘n ligte verkoue en ‘n loopmaag opgedoen, maar dit sou ek by die huis ook kon kry. En ek is besig om albei my groottoonnaels te verloor vanweë Rinjani, maar dis pynloos. Klink baie erger as wat dit is.

Wat was die beste? Onregverdige vraag. Teenvraag – wat is die kriteria?

Eintlik is ‘n vergelyking onvanpas. Elkeen van die lande het sy eie stel mooi herinneringe opgebou. Ons sal elkeen onthou oor sekere redes. En ons sal na elkeen kan terugkeer. Voor dan gaan ons eers probeer om by ander onbekende plekke op aarde uit te kom. Reis is om te ontdek, om te verken, om ‘n plek te ervaar. Nie eintlik om dit weer te besoek nie. En om te talm. Bietjie langer te vertoef, te beleef, om die plaaslike dinge te doen.

Waarskynlik het ons die gemiddelde ouderdom van rugsakreisigers wêreldwyd ‘n bietjie gelig. So ook die gemiddelde ouderdom van gaste in hostels en homestays. En saam met ander rugsakreisigers op busse en jimneys, driewiele, poegies, bote en oorslaaptreine het ons gesorg dat die gemiddelde ouderdom van hul tipiese passasiers effens klim. Nogtans het niemand ‘n wenkbrou gelig omdat ons aan die bokant van 50 is nie. Niemand het ons ge-oom of ge-tannie nie. Inteendeel, ons het nêrens Afrikaans gehoor nie. Ons het wel in Afrikaans stiltetyd gehou en met mekaar in Afrikaans gepraat. En geblog in Afrikaans. Maar dit was die enigste Afrikaans vir ses maande.

Dan was daar ook ‘n paar eerstes as Namibiërs: In Zhangjiajie, Guilin en Qindao en in verskeie ander plekke in China was ons waarskynlik die eerste Namibiese besoekers. In Coron het ons die tweede speldjie in Namibië op ‘n wêreldkaart gedruk (laat weet ons as jy dalk die eerste speldjie ingedruk het), en op die Kecil Perhentian in Maleisië het ons die eerste Namibiese spore getrap, so ook op Rinjani en twee van Indonesië se 17,000 eilande. Goed, as ons nie die eerste Namibiërs was nie, was ek waarskynlik die eerste een uit die suide van Namibië.

Ons het probeer om boek te hou van ons uitgawes, en ons het probeer om ons ervarings op te skryf. Ons kan raad gee, ons kan sekere goed aanbeveel en sekere goed afraai. Die bedoeling was nooit om ons inligting op te teken en as ‘n boek vol wenke te verkoop nie. Maar dis ook nie materiaal wat ek graag op skrif wil stel nie. Ervarings is afhanklik van persepsie, en die oorvertelling daarvan is bloot ‘n opinie. Twee mense kan dieselfde ding beleef en twee uiteenlopende stories daaroor vertel. Vir wie glo jy?

Hoekom het ons dan teruggekom? Oor klomp persoonlike redes. Familie is vir ons belangrik, en daar is ‘n paar dinge op hierdie front wat ons aandag nodig het. My 88-jarige pa het siek geword. Ons dogter wil trou. Ons seun wil universiteit toe gaan. Ons moes kies tussen voortreis of familie. En ons kies familie.

Miskien is dit ‘n geleentheid om suidelike Afrika opnuut te verken. Dis so ‘n wonderlike stukkie wêreld, hier onder ons neuse. Groot dele wat ons nog nie ken nie. En skielik wonder ek oor die betroubaarheid van die teks in my destydse Standerd 4 Aardrykskunde handboek. Waar is die mielie-vierhoek nou eintlik? Hoe wild is die Wildekus nou eintlik, of hoe groot is die Vaaldam regtig? Hoe lyk die Witwatersrand deesdae? Is die Vrystaat nogsteeds so plat? Waar begin en eindig die Karoo?

Op ons vlug met Ethiopian Airlines kyk ek na die verbeeldingryke fliek Interstellar. Ek gaan op ‘n reis deur ons kosmos, wat ek werklikheid noem. Konneksies tussen ons aarde en die uitspansel word gemaak, en die onderskeid tussen realiteit en denkbeeldigheid word vaag in ‘n spel van tyd, ruimte en swaartekrag. Soos alles ineen weef, word alles relatief – ‘n maand in die ruimte word etlike dekades op aarde; afstand, spoed en rigting word niksseggende verwysings; die effek van gewig en swaartekrag verdwyn. Die antwoorde op ons aardse omgewingsvraagstukke word in die heelal gesoek. Toekoms en hede raak deurmekaar, tyd word nie meer gemeet nie. Alles raak relatief, en alles hou verband met mekaar. En ek begin wonder – wanneer gaan die hede oor in die toekoms? Die antwoor is so vaag soos daai tyd net voordat jy aan die slaap raak. En soos in ‘n droom raak die onderskeid tussen my werklikheid en denkbeeldigheid relatief.

Dalk is reis ook so. Mens kry die antwoorde vir die uitdagings by die huis op ander plekke. Jou uitdagings word relatief, jy kyk na jou eie wêreld met ander oë. Ek waardeer weer die goed wat vir my vanselfsprekend geword het, ek raak weer opgewonde oor seldsaamheid en besondersheid.

Suidelike Afrika is so uitsonderlik mooi. Soveel verskeidenheid, soveel energie en soveel opwindende kontraste. Soveel kultuur en geskiedenis, soveel skoon lug en onbesoedelde omgewing, soveel minder mense. Soveel stilte, soveel kranse wat antwoord gee, soveel ongeskonde natuur.

Ja, daar is vuil op die ruit. Maar ons moet ‘n slag na die prentjie daarbuite kyk. En nie net na die vuil op die ruit bly staar nie. Die verskil tussen nou en die toekoms is relatief. Dalk is daar meer samehang as onderskeid, dalk maak dit sin om aan denkbeeldigheid aandag te gee. Dalk is ons drome nie so onwaarskynlik soos ons dink nie.

Eintlik is ons werklikheid so relatief.

Ons het gespring.

Vanuit werklikheid na onwaarskynlikheid. Miskien was dit dom en baie onverantwoordelik, maar dit was nie moeilik nie. En ons gaan nooit spyt kry nie.

img_0472

Meer as ‘n dagreis ver

IMG_3047

Om uit Labuan Bajo te kom, kan mens vlieg na Bali eiland. Of per veerboot en bus ry tot op Lombok eiland. Heelwat langer, baie goedkoper en met gewaarborgde avontuur. Klink vir ons na die perfekte opsie. Ter wille van die ondervinding, maar ook omdat ons op Lombok eiland wil wees en nie op Bali eiland nie.

Om ‘n kaartjie vir hierdie rit te kry, is egter ‘n saak van onsekerheid. Twee dae na mekaar is die kantoor onbeman in die namiddag. Met ons derde poging verskyn ‘n man uit die niet. Die boekie in sy hand lyk niks meer wettig as ‘n fondsinsamelingsboekie nie, nogtans oortuig hy ons met behulp van twee tolke dat dit amptelike kaartjies vir die boot-en-busvaart is.

IMG_3021

Die veerboot vertrek in die oggend uit Labuan Bajo se bedrywige hawe na Sape. Betyds daag ons op, met ons verdagte kaartjies, en kry saam met alle passasiers plek op die eerste dek. Sover lyk dit na ‘n wettige affêre.

IMG_3035

In die maag van die skip word die vrag gelaai. Lorries vol piesangs, kokosneute en rys, ‘n tenkwa, motorfietse, busse en gewone voertuie, en ‘n trokkie met beeste op.

Ons neem ons bagasie saam met ons na die dek waar al die ander passasiers saamdrom en ‘n sit- of slaapplek probeer kry. Toeriste maak omtrent die helfte van die passasiers op die boot uit.

Dis ‘n rumoerige besigheid. Behalwe dat hierdie bootvaart ‘n goeie toets vir ons geduld en reisfiksheid gaan wees, sien ons dit ook as ‘n wonderlike praktiese klas in Sosiologie. Behalwe dat sommige Indonesiese mans baie hard praat en graag skreeu op mekaar, rook hulle soos skoorstene, wat beteken dat ons boot eintlik lyk soos ‘n raserige stoomboot.

Een van die rokende manne het ‘n kitaar en hy dra skerppuntskoene. So tussen sy sigarette ryg hy die een na die ander minnelied uit. Aan die agterkant van die dek staar die moslem-vrouens onder hul kopdoekies stil na hom en na die TV-skerms wat terselfdertyd blêr. Daar is ook ‘n kroeg, wat al hoe luidrugtiger raak soos ons boot voortbeur deur die golwe.

Met ons aankoms in Sape wag daar ‘n verskeidenheid bussies op die boot se passasiers. Inligting is kripties, maar ons word beduie om die stroom mense te volg en ons vind ons weg tot binne een van die wagtende bussies. Die sitplekkies is klein en styf teen mekaar, en reeds vol mense. Bagasie word op die dak gelaai. Party passasiers ook. Ek sit by die deur, omdat ek nie bo-op of tussen die sitplekkies kan inpas nie. By die deur is daar meer spasie, en ek kan darem my linkerbeen by tye reguit maak. Maar die deur is eintlik die staanplek van twee manne wat die rol van kondukteurs het. Die deur bly oop tydens die rit, en hulle twee hang soos vinke by die deur uit terwyl hulle mense op die pad groet, pakkies oplaai en nog passasiers saamnooi. Die een, met ‘n ongemaklike aanwendsel, klim soos ‘n geitjie op en af op teen die bus se buitekant tydens die rit. Dalk word ons vandag nog ooggetuies van ‘n vermybare padongeluk.

Net voor skemer kom ons aan in Bima waar groter busse op ons wag. Ons kry sitplekke en ons bagasie word oorgelaai, ons koop ‘n eetdingetjie en die bus vertrek in die donker. So donker dat ons niks kan sien nie, maar kan agterkom dat die roete uiters bergagtig moet wees. Ons vorder stadig, en rol heen-en-weer in ons sitplekke soos die bus in en om die stikdonker draaie dreun.

Aan boord is ‘n groot TV-skerm, waarop Indonesië se weergawe van Afrikaans is Groot op DVD vir ons gewys word. Luid. So luid dat van die Spaanse medereisgers later kla. Flink skakel iemand die kanaal oor na ‘n fliek van Rambo. Ek sien dat Rambo ‘n ongemaklike opdrag en ‘n lang nag voor het, maar ek weet Rambo is ‘n raakvatter en maak my oë toe. Rambo sal dit kan uitsort.

Dis ‘n lang, stadige rit. Net na middernag bereik ons Plampang. En soos op ‘n vliegtuig, word ons wakkergemaak vir ‘n ete. Met die verskil dat daar geen personeel is om aandete aan boord te bedien nie. Ons moet uitklim en in rye staan vir ‘n bordjie Nasi Goreng. Rys, twee klein stukkies hoender, groenbone in ‘n lang sous en nog rys. Glad nie ‘n ete om te probeer onthou nie.

Dan weer verder. Die pad het nou minder draaie en bulte en ons slaap effens beter. Totdat die dag breek en ons aankom in Poto Tano aan die westekant van Sambawa. Die slaap was min en onsmaaklik, en ons voel broos. Hier parkeer die bus binne ‘n veerboot se maag, ons klim uit en kry sitplek op die dek van die boot.

Die veerboot vaar tot aan die oostekant van Lombok. Ons klim terug op die bus en ry tot in Mataram aan die westekant van Lombok. Dan in ‘n taxi tot in Senggigi waar ons die laaste paar dae gaan bly. Ons kom teen die middag aan in Senggigi. ‘n Dag en ‘n half later. Met min etes en slaap en bad tussenin.

IMG_3066

Senggigi lê uitgestrek langs die westelike kus van Lombok. So ‘n small strook van geboue, strate en strande. Die hoofpad kronkel hier al langs die kus, aan die een kant is daar uitgestrekte strande en aan die ander kant troon die digbegroeide berge. Deftige hotelle en resorts is volop.

IMG_3067

Ons gaan tuis by ‘n homestay, effens weggesteek en ‘n klein entjie weg van die hoofpad af. Indah Homestay het ‘n ruim kamer en ‘n ewe ruim bed met wit lakens, ‘n stort onder die sterre en ‘n lieflike tuin waarop al die kamers oopmaak.

IMG_3062

Ons kry ‘n poegie en verken die Senggigi se dele langs die kus. Selfs binneland toe, waar ons ‘n draai gooi. Daar is oorgenoeg mooi strande om van te kies. Na ‘n dag begin ons baie hou van Senggigi.

IMG_3044

Dit was nog altyd vir my vreemd dat daar dikwels ‘n Italiaanse, Franse, Japanese, Chinese en Mexikaanse, en selfs ‘n Griekse restourant op ‘n plek kan wees, maar nie altyd ‘n ordentlike plaaslike restourant met outentieke plaaslike kos nie. So bly ons soek na ‘n opregte, eerlike Indonesiese restourant in Indonesië. Wat raar blyk te wees, totdat ons die Warung Plaza hier in Senggigi raakloop. Outentieke Indonesiese kos, vol geur en smaak. Drie maal gaan eet ons daar, kyk oor die skouer hoe van die geregte gemaak word en ontmoet selfs die eienares.

IMG_3069

So stilletjies besluit ons om eendag weer te kom, as ons kan. Senggigi kry hoë punte by ons. Lombok ook. Waarskynlik sal ons nie weer die rit tussen Labuan Bajo en Senggigi wil doen nie.

IMG_3056

Maar Flores is ook ‘n tweede besoek werd. Om Wae Rebo en Kelimutu te gaan kyk.

En dan moet ons ook by Sulawesi uitkom.

Almal plekke meer as ‘n dagreis ver.

Vriende sonder name

Na ses maande op reis raak mens baie bedrewe met die kuns om tekens te lees.

Die aanwesigheid van ‘n lugverkoelde bus of ‘n groot versameling trolliekoffers is ‘n duidelike teken dat daar Chinese of Koreaanse toeriste in die omtes is. Hulle gaan gewoonlik tuis in hotelle, verkieslik met hysbakke en / of roltrappe. Hul koffers is in skel kleure, met wiele en versier met Hello Kitty of Angry Bird plakkers. Hulle is selfiebehep, en foto’s van hulself by die watsenaam is belangriker as hul besoek aan die watsenaam. Geen tyd om die oomblik te ervaar nie. Bloot te besig met oppervlakkige highlight hopping. Vermy hierdie groepe as jy kan. Vermy ook die areas waar hierdie groepe voorkom.

‘n Blyplek se vooraansig kan jou gruwelik verwar. In Indonesië is blink teëls op stoepe nogal gewild. Maar blink teëls op die stoep is nie altyd ‘n noukeurige aanduiding van ‘n weelderige badkamer of ‘n slaapkamer met keurige smaak nie. Kyk liewer na die hele plek en nie net na die teëls op die stoep nie. As dit kan, vra uit oor warm water, wit beddegoed, lugreëling en ontbyt. As jy jou bespreking per internet doen, kyk die blink stoepe mis. Kyk na foto’s van die slaap- en badkamer. Vermy die plek as die foto’s van die slaap- en badkamer ontbreek, onduidelik is, of deur ‘n vyfjarige kind geneem is.

In die geval van eetplekke is spyskaarte ook nie noodwendig ‘n betroubare beskrywing van die kombuispersoneel se vermoëns nie. Die beskrywing van ‘n dis, en selfs ‘n foto daarvan, het al menigmaal my mond laat water. Dan, as die kos opdaag, is dit ‘n vaal, verbeeldinglose bondeltjie, geskik vir ‘n rot. Kyk liewer na die borde van die gaste in ‘n restourant, of nog beter, die uitdrukkings op hul gesigte. Kyk weer na die pryse, en neem dan die besluit. Kies hoender as jy kan. Ligloop vir ‘n patty. En vermy plekke met groot foto’s van hul kos. Ek het nog nooit onhonger uit ‘n groot M gestap nie. Ons het geleer om die groot M te vermy, selfs al is dit die enigste en goedkoopste opsie.

Na ses maande op reis het ons ook sekere gewoontes af- of aangeleer. Uit ordentlikheid het ons vroeër maar stilgebly en verdra as die diens nie perfek is nie. Nou vra ons indringend uit oor diens, en ons het geleer om nee te sê. En aangeleer dat ons mag sê as ons ongelukkig is.

Ons het besef met hoe min ons eintlik tevrede kan wees. Per ongeluk het ons lugtyd gekoop van ‘n netwerk wat nie orals dekking bied in Indonesië nie. Sedert Lombok was ons sonder selfoonontvangs, en dit was glad nie so erg nie. Ek vermoed dat mens sonder TV, ‘n selfoon, die internet, en selfs vol winkelrakke kan oorleef. Uiteindelik kan jy net een paar skoene op ‘n slag aantrek. Ons het elkeen net een rugsak, nogtans kon ons selfs nog minder klere saamgebring het. Met ‘n dagsakkie oor my skouer klim ons bedags op ‘n poegie en rits rond. Ons stop waar ons wil om ‘n foto te neem of te swem en saans soek ons net ‘n lekker bord kos, ‘n skoon badkamer en ‘n gemaklike bed. Dis al.

Na ses maande op reis, glo ons meer as ooit in die bestaan van engele. Onverklaarbaar kom engele op jou pad, en gee vir jou die oplossing waarna jy soek. Party engele het name, soos Morgan van Wenzhou. Maar ander engele kom en gaan naamloos deur jou lewe. ‘n Ouma sonder naam wat vir ons plekmaak in haar karretjie sodat ons nie natreën nie in Brinchang. Die stil Belg wat ons na ‘n blyplek in Port Barton toe neem. Die seun op ‘n motorfiets wat met my rondry totdat ons ‘n blyplek in Kuta Lombok kry.

Ons het ook die taal van Wanderlust aangeleer. ‘n Taal sonder woorde, eksklusief gebruik deur reisigers op pad na êrens. Terwyl jy swetend op trappe, of teen ‘n steil bult te midde van mal verkeer voortbeur, glimlag jy dapper vir mekaar. As jy aanmeld by jou blyplek en dankbaar jou bagasie teen die toonbank uitstal, word jy woordeloos verwelkom. En as jy op ‘n vierdag-bootreis saam met jongmense so oud soos jou eie kinders klim, begin jy gesels oor reis. Oor bestemmings, waarvandaan julle kom, waarheen julle op pad is en oor hoekom julle reis. En ons raak vriende met vriende sonder name. Wanderlust-taal ken nie verskille in ouderdom, afkoms of koers nie.

IMG_2986

Aan die einde van ons bootreis van Bangsal na Flores vra een van ons medereisigers wie belangstel in ‘n snorkeltrip in Labuan Bajo. Ons stem in, maar verwag nie veel nie omdat dit nog gereël moet word. En ons voel asof ons nie gaan inpas nie. Te oud vir die kinders. Tog behou ons kontak met hulle, al bly ons by verskillende adresse. By die plek waar ons bly, kry ons een van ons mede-stappers van Rinjani. Ons vertel haar van die snorkelplanne, en sy stem onmiddellik in om ook saam te gaan – mits ons genooi word. Nou is daar tien van ons, maar steeds geen reëling nie.

Soos afgepraat, kry ons mekaar die volgende dag. Ons verstaan dat dit nogal ingewikkeld is om die snorkeltrip te reël. Ons bied onmiddellik aan om te onttrek, omdat ons voel dat ons nie regtig inpas nie. Ons kon enigeen se ouers gewees het. Hiervan wil die groep egter niks hoor nie. Inteendeel, hulle dring daarop aan dat ons móét saamgaan. En hulle onderneem om alles self te reël, ons hoef niks te doen nie. Oulike kinders dié, dink ons.

IMG_2983

Ons bring die res van die dag in Labuan Bajo deur. Labuan Bajo is ‘n klein, bedrywige dorpie met ‘n nog bedrywiger hawe. Tog is toerisme die hartklop van die plek.

Indonesiese besighede, wat baat vind uit toerisme, is in die minderheid. Eintlik seldsaam. Restourante adverteer skaamteloos dat hulle westerse spyskaarte het en duikskole basuin dit uit dat hulle Duits, Frans, Spaans of Italiaans praat. Indonesiese besighede is beperk tot die verhuring van motorfietse, agente vir bootreise, Warungs en plaaslike winkels, die informele vismark en sommige blyplekke. Omtrent al die blyplekke is vol – vol toeriste. Ons dwaal deur die dorpie en saal af in ‘n swembad op een van die kuierplekke se dekke.

Uitsig op Labuan Bajo se besige hawe is onverbeterlik. En in die aand eet ons varsgebraaide barracuda in die vismark. Die Bintangs kom uit die winkel oorkant die straat, yskoud en spotgoedkoop.

IMG_2984

Ons kry ‘n boodskap om die volgende môre by ‘n Italiaanse koffieplek aan te meld vir die beplande snorkeltrip. Tien van ons, 200 Rupiahs per persoon, met snorkelgerei, middagete ingesluit. Na twee stil eilande, waar niemand anders behoort te wees nie.

IMG_2987

Voordat jy “aitsa” kan sê, sit ons op die boot.

Een van ons beste snorkels in ses maande. Twee verlate eilande. Twee van Indonesië se 17,000 eilande. So klein dat ons rondom altwee kan swem. Met gesonde korale, sigbaarheid puik, en volop visse. Ons sien haaie en seevlermuise, en ‘n hele paar vissoorte vir die eerste keer. Ons snorkel totdat ons oumensvelle op ons knieë en enkels het.

IMG_2991

Nog beter as die snorkel is die vriendskap wat gesmee word. Ons ken mekaar vir enkele dae, maar die gemeenskaplike liefde vir reis sement ons aan mekaar vas.

‘n Duitse meisie in haar finale jaar van ingenieurswese, ‘n IT-klong uit Bulgarye, ‘n Franse meisie wat in wingerde in Australië werk en haar Ozzie-kêrel, ‘n Hollandse meisie wat voorheen ‘n deli gehad het en haar ingenieur-kêrel, twee bleek Engelsmanne wat twee jaar lank gespaar het vir die reis waarmee hulle besig is en ons twee Namibiërs, dubbel almal se ouderdom.

IMG_2993

Ten spyte van uiteenlopenheid ontwikkel ‘n vriendskap sonder vooroordele. En ons praat die woordelose taal van Wanderlust.

IMG_2995

In die aand ontmoet ons vir ‘n finale saam-eet by die vismark. Ons gesels en lag in die taal van Wanderlust, adresse word uitgeruil en vir die eerste keer leer ons mekaar se name.

Vriende sonder name kry name.

Om ‘n muur af te breek

My wakkerword is eers nadat ek geland het. Ek en die muur lê saam in die gang. Ons private kajuit is nie meer so privaat nie. Ligte gaan aan en die skipper vra gesteurd wat aangaan. Te verstane, dis immers twee-uur in die nag. Het ek seergekry? Nee darem nie, al het ek op ‘n hardhandige manier wakker geword. Die see is rof, en ons boot beur onverpoosd voort, op en af oor die wilde deinings van die Stille (?) Oseaan. Oor een só ‘n deining is ons matras van die bed geswiep, en ek is deur die lug, reguit dwarsdeur die laaghout wat ons muur met die gang vorm. In Chuck Norris styl. Wou so iets nog altyd doen, maar hierdie slag was dit effens onwillekeurig.

IMG_2880

Kom ek begin by die begin. Ons is per boot op pad vanaf Bangsal op Lombok eiland na die Komodo en Flores eilande. Die boot is redelik basies, soos meeste dinge in Indonesië. Twee kajuite en twee dekke met slaapplek vir ongeveer 30 passasiers. Drie etes per dag; stoppe vir snorkel en swem en ‘n stop in die Komodo Park, waarna ons baie uitsien; drie nagte en vier dae reis vanaf Lombok na Flores; finale stop in Labuan Bajo.

Na Rinjani was ons onmiddellike behoefte net om tot verhaal te kom. Twee dae na die stap het ons nog geskrop om die vulkaan se stof van ons lywe te kry. Asook Rinjani se stof uit ons klere, skoene en rugsakke te kry. Kuta Lombok was ons halte vir herstel.

IMG_2839

Kuta is nie ‘n plek van buitengewone skoonheid nie. Dus was ons verras met Kuta se gewildheid onder toeriste. Vermoedelik is die rede die volop mooi en weggesteekte strande rondom Kuta, veral die strande wat bekend geraak het onder branderplankryers. Ons het genoeg tyd gekry om dié strande te gaan deurkyk, per poegie.

IMG_2841

Motorfietse is die algemene manier van vervoer hier, só algemeen soos twee-kleur hemde by ‘n vetveeveiling. Jy sien kinders ry, gesinne ry, aflewerings wat gedoen word, vrag wat vervoer word, en natuurlik toeriste. Almal op motorfietse. Honderde van hulle. En op een van hulle het ons twee in die omtes van Kuta Lombok gery, sonder rybewys en sonder ‘n helm.

IMG_2833

Op Kuta se strande kan jy rondhang, swem, stap en kyk na ander ouens wat dieselfde doen of miskien branderplankry. Jy kan ‘n plaaslike eetwinkelkie, bekend as ‘n Warung, ondersteun vir ‘n Nasi Goreng. Nasi is rys. Of ‘n Mie Goreng. Noedels. Voeg daarby ‘n koue Bintang en jy ken van die belangrikste woorde in Indonesië.

Om met ‘n boot na Flores te reis, moet ons eers vanaf Kuta na Bangsal, die bedrywige hawe van Lombok. ‘n Afstand van omtrent 80km in swaar verkeer en bo-oor ‘n berg of twee. In Bangsal wag ons in die Lombok Café, saam met honderde ander toeriste, vir ons onderskeie bote na een van die sewentien duisend eilande van Indonesië.

Kommunikasie en die deel van inligting is nie juis waarom Indonesië bekend is nie, en dit vereis dat ek minstens drie kere moet vra oor ons vertrektyd. Uiteindelik word ons geroep, en ek moet bieg dat ons soos uitverkorenes voel.

img_2872.jpg

Ons kry ‘n kajuit bo. Bo beteken direk bo-op die enjinkamer, reg agter die skipper se sitplek. Ons het ‘n venster en ‘n halsstarrige deur. En dan die laaghoutmuur wat skeiding tussen ons en die gang bring. Privaat dus. Wel, in Indonesiese terme.

Die bed bestaan uit ‘n platform waarop ‘n dubbelbedmatras met bont beddegoed lê. Hier begin ons uitdaging – snags skaats die matras, met ons twee daarop, onbeheersd rond op die platform. My poging om die matras met ons rugsakke te stut, is duidelik onsuksesvol want ons gly met elke deining heen-en-weer. En dis hoe ek toe dwarsdeur die muur geval het.

IMG_2883

Die mede-passasiers is almal jonger as ons. Inteendeel, hulle kon ons kinders gewees het. Soos die reis vorder kom die geselsies makliker en meer gereeld, met die gom van ons wanderlust wat ons aan mekaar vasbind. Hier en daar word kontakbesonderhede uitgeruil. En na my val deur die muur, het almal hernieude belangstelling in die twee middeljariges uit Namibië.

Dis ‘n mooi roete. Ons gly langs palmgesoomde strande verby, verby berge met hul spitse bokant wolke en talle klein eilanddorpies. Waar daar ‘n stop is, swem ons. In blousel water.

IMG_2875

Saam met ons ry ‘n sustersboot van dieselfde maatskappy, ook op pad na Flores. Die twee stop gereeld onderwegs, en ons maak van elke geleentheid gebruik om te swem en te snorkel.

Eilande, ‘n see wat vlak, warm, helder en kalm is en twee bote. Wat meer kan ons vra?

IMG_2892

Tientalle van Indonesië se sewentien duisend eilande skuif langs ons bote verby. Meeste is onbewoond.

By meer as een stop klim ons die koppe daar naby uit om ‘n uitsig te kry oor hierdie mooi deel van die skepping. Ons swem tussen seeskilpaaie en seevlermuise, en anker aan ‘n strand wat rooi vertoon van verweerde rooikorale.

IMG_2897

Hoe verder oos, hoe droër die klimaat. Die eilande is ook kleiner en laer. Rondom die kleiner eilande is daar meer seestrome omdat die see se temperatuur oor kort afstande wissel. Op sy beurt veroorsaak die baie seestrome dat dieper water boontoe gedwing word, en saam met dit kom plankton wat die ryk mariene lewe voed. Opwelling, soos langs weskus van suidelike Afrika.

IMG_2924

Die laer topografie van die eilande weer, veroorsak dat dit minder reën, ten spyte van ‘n ligging in die ekwatoriale sone.

Hierdie sameloop van natuurlike omstandighede veroorsaak ‘n semi-ariede streek, omring met ‘n baie ryk seelewe.

IMG_2970

Die Komodo Park bestaan uit ‘n mariene bewaringsgebied sowel as die blyplek van die Komodo drake, en dit is – reg geraai – ‘n Wêrelderfenisgebied.

IMG_2954

Ons boot stop twee maal in die park sodat ons die komodo drake kan sien. Dié drake is eintlik yslike likkewane, maar herinner nogal baie aan dinosourus-speelgoed. Hulle is karnivore, maar ook kanibale. En dodelik. Twee maande gelede is ‘n toeris uit Singapoer gebyt deur een. Eers het hy sy been verloor en daarna is hy oorlede.

IMG_2966

Ons sien ‘n hele klomp van die drake, in hul natuurlike habitat, selfs twee wat baklei. Beslis nie die mees geskikte troeteldiere om aan te hou nie.

IMG_2961

Na die drake beweeg ons aan – in die rigting van Labuan Bajo, ons eindbestemming.

‘n Skoon badkamer, ‘n behoorlike bed en regte mure is wat ons nou nodig het. In my ore sing Zucchero No Sere Yo. Goeie vooruitsigte.

Klippekou op ‘n krater

Wat is die einddoel wanneer jy bergklim? Om die spits te bereik en ‘n vlag te gaan hys of ‘n selfie op die spits te neem? Doen jy dit omdat almal dit doen of gaan soek mens iets – jouself, selfvertroue of iemand anders? Of is die einddoel van bergklim bloot om weer heelhuids onder te kom en te kan vertel dat jy dit al gedoen het?

IMG_2790

Rinjani is 3726m hoog, die tweede hoogste van Indonesië se 129 aktiewe vulkane. Voorheen was Rinjani glo heelwat hoër. Na ‘n hewige uitbarsting in 1257 het ‘n groot deel van Rinjani verdwyn. Net ‘n kraterrand, die caldera, van ongeveer ses tot agt kilometer in deursnee het oorgebly. Die rand van die krater vorm ‘n kegel met ‘n lawaput in die middel. Bo-op die lawaput is ‘n kleiner vulkaan, bekend as Gunung Baru. Laasgenoemde word omring met ‘n niertjievormige kratermeer, bekend as Segara Anak, op die bodem van die caldera.

Rinjani het laas in 2010 geroggel, maar nie tot uitbarsting gekom nie. Toe die ou grootman in 1257 sy keel skoon gemaak het, was die weer wêreldwyd oor ‘n tydperk van twee jaar daarna koeler. Hiervan getuig sulfate wat in die yslae van Antarktika gevind is. 1257 was dalk nie die regte jaar om Lombok te besoek nie, vermoed ek. Liewer 2017.

Die staptog na Rinjani se spits begin van die Senaru kant, dis glo die makliker deel.

Eers net ‘n paar verduidelikings: Die ouens wat die kaartjies vir so ‘n staptog verkoop is baie meer geïnteresseerd in die verkope as om inligting oor die staptog uit te gee.

Eers by ons basis besef ons dat die eerste nag se akkommodasie spartaans basies is. Ons badkamer is ‘n nat hok uitgerus met net ‘n toilet en ‘n verlore kouewaterstortkop. Geen wasbak, geen spieël, en die toilet word gespoel met water in ‘n skepding uit ‘n groot kantien water. Is dit dalk doelbewus so beplan om mens sielkundig voor te berei?

Ons besef ook dat ons winterklere moet hê omdat dit bitter koud raak bo-op die berg. En kopflitsies vir die gedeeltes wat ons in die nag moet loop. En dat ons bogemiddeld fiks moet wees. Huh?

IMG_2713

Die res van ons groepie is ewe bekommerd oor die nuwe inligting. Daar is twee gidse, vier portiere en dan ons stappers. ‘n Duitse en Oostenrykse paartjie, ‘n Fransman, Italianer, Chileen, en ‘n Hollandse meisie – almal onder dertig – en ons twee middeljarige Namibiërs. In die naam van internasionale eenheid begin ons die staptog. Lus het mos nie brieke nie.

Die aand voor ons staptog hoor ons van ons Liefkind se verlowing. Daar kan seker nie beter nuus wees vir ‘n ouer as om te hoor dat jou gesin gaan uitbrei met nog ‘n kind nie. Ganse van dieselfde dam. Ons hoor van hulle mooi oomblik, en ook hoe hulle saam gebid het. Ons harte is warm, en ons wange nat.

Die eerste ent van die staptog is op ‘n geplaveide, en toe ‘n sementpaadjie, tussen koffie- en kakaoplantasies deur. Heel gemaklik. Sement gaan oor in grond en die plantasies gaan oor in ‘n woud. Dis bedompig, die paadjie raak merkbaar steiler, sweet begin uitslaan, ons hyg en elke stop is ‘n gawe blaaskans. Kameraderie ontwikkel.

Fransman raak die siel van die groep. ‘n Jongman met ‘n bedrywige reisgeskiedenis. Het al by ‘n Moeder Teresa huis vir gestremde kinders in Indië gewerk, skoolgehou in Kambodja, en is tans ‘n trokdrywer in Australië. Altyd ‘n grappie en die musiek wat uit sy rugsak kom, hou ons aan die gang.

IMG_2718

Die paadjie raak al hoe steiler, en toe ons halte maak vir middagete begin dit reën. Die Dorslanders het gelukkig reënjasse byderhand, maar van die ander ouens raak nat. Na middagete sit ons die tog in ons reënjasse voort. En in modder. Dis glibberig en nat en die reënjasse laat ons sweet soos perde. Modder en sweet – ideale kombinasie om ons uithouvermoë te toets.

IMG_2734

Naby aan ons eerste kampplek, breek ons deur die wolke. Alhoewel ons weer sonlig het, is dit Racheltjie de Beer weer. Almal is op soek na droë en warm klere. Dit word donker en nog kouer. Die tentkombuis word ons skuiling, ons eet en kuier teen die koue. Een van die gidse sny sy vinger raak en ons Fransman kom tot die redding. Die pasiënt raak flou van die bloed, ek stop hom suikerwater in.

Genoeg gebeure vir die dag; kom ons gaan soek skuiling in ons eie tente teen die koue van die nag.

IMG_2732

Dis ‘n onstuimige nag van koue en wind. Nie die mees geskikte plek om ‘n sagte nagrus te waarborg nie; die grond is baie skuins en bitterlik hard. Met ontbyt hoor ons dat die ander ouens ook sleg geslaap het, styf is en nie genoeg droë en warm klere saamgebring het nie. Die Duitse paartjie besluit om terug te draai, maar ons ander sit die voete neer, verder die hoogtes op. Rinjani moet getem word.

IMG_2721b

Gedeeltes van Rinjani bestaan uit kwartsiete, maar die hoër dele is omtrent geheel en al bedek met basalte en vulkaanpuin. Dit veroorsaak dat die paadjies se oppervlakte òf los òf klipperig is. Moeilike terrein. Maar die uitsigte is mooi, ons bene bly gewillig en die ruskanse word al hoe meer waardeer.

IMG_2746

Eers bereik ons die kraterrand, en sak dan weer af na die binnekant van die caldera. Ons sien vir Gunung Baru, die kleiner vulkaan in die middel van die caldera, en die kratermeer.

Gunung Baru rook en stoom onrustig, soos ‘n bedonnerde dwerg. Lawa van sy vorige uitbarstings waaier as ‘n delta tot binne-in die kratermeer uit.

IMG_2751

Aan die buitekant van die caldera syg daar ‘n warmwaterbron. Die temperatuur van die water is net reg vir teemaak, maar die hoë swael-inhoud verhinder ons om wel tee te maak. Vir ons lywe bied die warmwater darem ‘n welkome badkans, na ‘n swem in die koue water van die kratermeer.

IMG_2755

Tyd vir middagete langs die meer. Tot ons ontsteltenis is ons nou weer verder van die spits af. Die klim is ook baie steiler, en die terrein nog rowwer as tevore. Ons bly moedig, al raak dit vermoeiend op die bene en elke opkyk ‘n foltering.

Dis sulke tye wat ek lank en diep dink oor epiese ervarings. Aan ander ouens se stories, hul reisverhale, kamptoere, gesinsvakansies. En iewers skop die bedwelming van hierdie herinneringe in en neem my verder. Hoër in hierdie geval.

IMG_2759

Hoog is dit inderdaad want ons eindig by die hoogste kampplek op die kraterrand, vanwaar ons na die spits toe moet stap.

Intussen het My Lief vir ons groepie ‘n naam gekry. Die Summiteers.

IMG_2765

Hierdie keer is die tente effens meer beskut teen die wind, maar dit word snags koud en die grond is weer skuins en hard. Baie ander spanne klimmers kamp ook hier. Om die spits te bereik teen sonsopkoms, en veral om nie te wedywer met hope ander klimmers nie, moet ons vroeg opstaan. Die nagrus is hard, koud en kort. Twee-uur word ons wakker gemaak met tee en koekies. Dis koud en donker. Laag-op-laag voorkoms.

Ek dink aan Robbie Wessels. Kopflitsie, harnas, check. Bravo 1, Bravo 1 wat is jou posisie? Ons begin ons laaste strek. Aanvanklik ‘n geleidelike klim, dan skielik baie steil met erge los grond.

Puinsteen.

Pynsteen.

Pyn en steun.

Die kraterrand bestaan omtrent geheel en al net uit vulkaanpuin. Dis soos om Duin Sewe of Big Daddy te klim, met die verskil dat dit in los, stowwerige grond met baie klippe is. Die roete volg nou stiptelik die kraterrand, weerskante tuimel die afgronde die donker dieptes in. En ons swoeg. Tree vir tree. Rus. Asemskep. Die lug raak al hoe dunner en die grond al hoe losser. Moeisaam kruip ons hoër. Ons kyk terug. Agter ons kruip honderde kopflitsies soos ‘n vuurvliegie-duisendpoot teen die kraterrand op.

Teen sesuur bereik ons die spits. En word waarskynlik die eerste Namibiërs wat dit gedoen het. Die son dreig om sy gesig oor die wolkelaag op die horison te wys, terwyl ‘n yswind waai. Ons probeer skuiling soek, want dis klappertandkoud. As ons gaan wag totdat die son uit is, gaan ons verkluim.

IMG_2772

Ons neem ‘n foto of twee, en begin liewer die tog afwaarts voordat ons verkluim.

Afstap is soveel makliker en gouer. Op ons terugpaadjie kom die son oor die wolke uit en ons stop. En bid vir ons twee kinders wat wil trou.

IMG_2777

Toe gly ons verder afwaarts tot by die kamp.

Ons kom honderde ander klimmers tee, hulle is nog op pad boontoe. Hulle hyg en blaas, ons praat moed in, en gly weer verder.

IMG_2778

By die kamp kry ons ontbyt en gooi die ergste grond uit ons skoene. Die Summiteers is almal asvaal van die stof.

Ons saal weer op en begin die afwaartse tog. Gly-gly, briek-briek. My bene raak jellierig, en ek en die drie vrouens in ons groep stap heel agter. Een van die gidse hang besorgd terug. By elke rusplek gooi ons grond uit ons skoene, en laat ons moeë voete bietjie asemhaal. Bekommerd sien ek hoe my groottoonnaels blou verkleur. Ons drie het goeie tye saam gehad die laaste paar jaar.

IMG_2787

As daar nie duidelike antwoorde is oor die doel van bergklim nie, hoekom wil mens dan ‘n krater uitklim? Na Rinjani het ek nogsteeds nie antwoorde nie, en dis beslis nie die gemaklikste terrein vir ‘n selfie op die spits nie. En ons het Rinjani ook nie geklim omdat almal dit doen nie. Ons het ook nie iets gaan soek nie. Heelhuids was ons ook nie. Maar dit was ‘n ervaring wat hope herinneringe gekweek het.

IMG_2794

Vieruur, die namiddag, word ons opgepik by die eindpunt van die staproete, agterop ‘n bakkie. Ons kronkel op ‘n paadjie tussen honde, hoenders, koeie en kinders deur tot by die plek waar die res van ons bagasie gestoor is. Ons neem afskeid van die ander Summiteers, klim in verskillende taxis en vertrek na die onderskeie plekke van verblyf.

Op pad klim ons weer oor na ‘n ander taxi. Dié kry ‘n papwiel, en ons klim weer oor na ‘n ander taxi. Halfnege, die aand, klim ons in Kuta Lombok af en begin blyplek soek.

By een van die volbespreekte plekke waar ons aanklop, is die gasheer so ontfermend dat hy sy seun, met my agterop sy motorfiets, stuur om vir ons blyplek te soek. Ons eindig by Kuta Bay Homestay. Daar is warmwater in die badkamer en ‘n dubbelbed met wit lakens. Ons boek in.

Toe ons die aand tussen die wit lakens inklim, wonder ons: Is dit nou die eintlike eindpunt van ons staptog? Wat was die einddoel van ons bergklim?