O, Eiland van die Son

Maleisië het ‘n baie digte bevolking van langafstandbusse. Gerieflikheidshalwe kies ons dié opsie om te beweeg en gevolglik is ons tot ‘n mate aangewese op die raad van buskaartjieverkopers oor ons volgende bestemming. So word ons omgepraat deur een op Tarah Nata se busstasie om die Perhentian Eilande te besoek. Nog nooit van gehoor nie. Maar hoe kan ‘n buskaartjieverkoper nou verkeerd wees? 

Die eilandjies lê aan die noordelike deel van Maleisië se ooskus. Regoor Kuala Besut. Ook nog nooit van gehoor nie. Daar is ‘n hele paar eilandjies, en ons kies die kleinste enetjie van die twee waarop akkommodasie beskikbaar is, Kecil. Ons besluit oor blyplek, kies datums, en koop die buskaartjies, heen-en-terug. O ja, dis ‘n eiland – ons koop ook bootkaartjies, ook heen-en-terug. So kies ons koers ooswaarts na ons kuier in die Cameron Hooglande. 


Ons kom op ‘n snikhete Donderdagmiddag by Kecil aan. Daar is ‘n pier en ‘n soompie strandkafeetjies, blyplekkies en ander geboutjies ingeryg langs die strand. Die water is onnatuurlik blou en warm. Wiegende kokospalms en ‘n wit sandstrand, die brandertjies kabbel, die bootjies dobber. Ons blyplek is ‘n klipgooi van die pier af. O, Eiland van die Son, ons stap sommer. 


Ons kry ‘n kamer wat uitloer tussen twee kokospalms. Al die kamers rus op stelte, blykbaar vir beter ventilasie. Behalwe die ventilasie skarrel daar elke nou-en-dan ‘n likkewaan tussen die stelte deur. Direk agter ons is die woude. Die water is verleidelik en voordat jy kan sê “likkewaan”, swem ons. 

Later word tafels en stoele op die strand uitgepak vir aandete. Dis so lekker hier, mens wil sommer met jou voete ook vuiste maak. 


Dis snorkelwêreld dié, en ons oordoen dit byna. Eers neem ons ‘n bootjie en gaan swem saam met seeskilpaaie. Ons hang ook bokant korale en visse in alle denkbare kleure, groottes en vorme. Die aand knak ons ‘n Tiger by een van die strandkafeetjies op Long Beach.


Op die tweede dag leen ons weer snorkels en stap op ‘n stil paadjie deur die woud na klein strandjies waar ons die enigste mense is. En ons snorkel. Ons kry vir Nemo en haar gesin. Ook die uitgebreide familie. Nooit geweet die Nemo’s is so baie nie. 


Op die derde dag vra ons ‘n watertaxi om ons te gaan aflaai op ‘n strand wat nie te voet bereikbaar is nie. En ons snorkel. Ek sorg vir ‘n hele paar persoonlike bestes: Langste tyd aaneen in die water, langste ent geswem deur ‘n Kalaharikind sonder om te rus, en een van net twee mense wat op 18 Junie 2017 deurgebring het op Romantic Beach. 


Hoewel daar seker reisigers is wat dit so verkies, dink ek nie mens moet alleen reis nie. Dis soveel moeiliker om rigting te kry, om inligting in te samel en dis bloot onopwindend om nie jou ervarings met iemand te deel nie. As mens alleen reis, lag jy ook minder en kan jy ook nie gereeld beken dat jy tevrede is nie. Die Perhentian Eilande is ‘n bestemming wat mens beslis nie alleen moet ervaar nie. 

Die Lêndies van die Hooglande

Op die Kalahariplaas waar ek groot geword het, was daar ‘n paar dinge wat ons nederig gehou het. Climax windpompe, Zero paraffien vrieskaste, Wolseley enjins en Land Rovers. As gevolg van alvier kon ek op ‘n stadium al die versies oor geduld in Die Bybel uit my kop opsê. Behalwe droogte was daar min ander dinge wat soveel grondige redes vir skietgebedjies verskaf het. Terselfdertyd was daar min vreugde so groot as enigeen van die vier korrek gefunksioneer het. 

Van die vier het Land Rovers waarskynlik die sterkste vormende rol in my lewe gespeel.

Die Lêndies van daardie jare was nogal spartaans. Daar was ‘n spaarwiel op die enjinkap, wat op sy beurt met twee rubberhake aan die bakwerk vasgemaak is. Die kajuit was sonder fieterjasies – skuifruite, luginlate onder die regop voorruit (party se voorruit was in twee gedeel), geutrakke waarin daar gewoonlik ‘n tang en draad en stukkie tjoep gelê het, ‘n lang, skewe ratkierie en twee korter kieries in geel en rooi vir 4×4 en donkierat, naakte deure, en dan die beskeie instrumentepaneel so groot soos ‘n skoenboks, met vlytige wit wysers. Daar was ook ‘n kenmerkende reuk, wat al hoe skerper geraak soos die Lêndie warmer geword het. En daai gesing van die ratkas, nes ‘n roomafskeier se onegalige geneurie.


Die Lêndies van daai tyd het graag gekook en ‘n waterkan was onontbeerlik. Ook was hulle lief om nie op die eerste swaai van die enjin te vat nie, daarom was die slinger agter die sitplek noodsaaklik. Met ‘n buitengewone hoë windweerstand en ‘n onderpresterende enjin was mens gelukkig om meer as 50 myl per uur op ‘n afdraende te haal. In die sand was hulle ook nie besonders indrukwekkend nie. Mens moes ‘n Kalahariduin gewoonlik meer as eenmaal storm, dis hoekom Pa altyd gepraat het van sy verkennersvoertuig. Die eerste maal kom mens tot teen die hang van die duin, die tweede slag amper tot op die kruin, net sodat ons oor die duin kon sien. En met die derde slag miskien oor. Ons buurman het uitgereken dat hy so gereeld met sy Lêndie in die sand vasgesit het dat hy drie maande langer sou kon boer andersins. Die ander buurman het weer gepraat van sy beproewingsvoertuig as hy van sy ryding praat.

Omtrent al die families uit my kindertyd het ‘n Lêndie gehad. Daar was kortgatte, stasiewaens, hardekappies en bakkies, petrol- en dieselmodelle, met of sonder tralies. Almal met nou ogies. En nie een het goeie brieke gehad of kort gedraai nie. Maar Lêndies het die land help makmaak. Al het hulle olie gelek en al was hul prestasie in sand onoortuigend, was hulle ten alle tye herstelbaar. Al was hulle nie stofdig nie, en al het hulle altyd iewers gelek as dit reën, was hul vering op onewe terrein legendaries. Die bakwerk (van aluminum nogal) was lig en roesbestand. En daar was min ander soorte 4x4s. Nogtans het ek stilweg ‘n eed afgelê om nooit een te hê nie. 

Lêndies bly kruis my lewenspad. Daar is familie en vriende wat my gereeld langs ‘n vuur probeer oortuig dat die nuwe modelle met rasse skrede verbeter is (is dit nog rêrige êrige Lêndies in elk geval?). Maar hulle verstaan nie my bittersoet verlede met Land Rover nie. 

Die Cameron Hooglande van Maleisië is vrot van Land Rovers. In alle vorme, kleure en toestande. Soos baie ander geharde Lêndie-lojaliste het die meeste eienaars meer as een: lopend of nie-lopend. Die rede vir multi-eienaarskap is vir my onduidelik: Is dit vir ekstra onderdele? Of om altyd ‘n alternatief te hê? Of bloot blinde liefde? 

Nietemin, die Lêndies word gebruik om die Hooglande te tem. Alhoewel die Hooglande byna op die ewenaar lê, is dit koel. Maar nat en met ‘n steil terrein. Gereelde verspoelings en volop modder. Dus, geskik vir Land Rover. Daar word met Lêndies geboer, plantasies bestuur, vrag aangery en mense vervoer. 

So is ons ook met ‘n Lêndie Berg Brinchang, een van die spitse van die Hooglande, uit. Kronkelend op teen die berg, verby teeplantasies en groente- en aarbeiplase tot by die kruin. Sonder moeite. Saam met Appo, ‘n Lêndie-entoesias en twee ander paartjies. Albei paartjies, net soos ons, het besluit om hul werk op te gee en te reis. Nogal gerusstellend om iets so radikaals in gemene geselskap te hê. 


Die Hooglande se koel, nat klimaat was ‘n aantreklike ontvlugting vir die arme pienk Britte wat na Maleisië gesekondeer is tydens die koloniale periode. In die vroeë jare was daar egter malaria en die eerste setlaars het gesterf soos vlieë. Eers met die uitroei van malariamuskiete en gevaarlike diere soos tiere en giftige slange is die Cameron Highlands ingebreek. Dis toe dat die Britte hierdie deel begin bewoon het en dis waarom mens hier teeplantasies, ou Britse herehuise, skons met aarbeikonfyt en, natuurlik, Land Rovers kry. Deesdae is hier ook baie Chinese boere (wat Maleisies en Engels praat). En ook Lêndies het. Bid jou aan!

Behalwe Lêndies, teeplantasies, aarbei- en groenteplase is die Hooglande ook bekend vir sy woude, altans dié dele wat nog ongeskonde is. Omdat dit koel is, groei die plantegroei stadiger en is hoë bome raar. Dis baie nat en vogtig, en daarom moswêreld. Indrukwekkende lae mos, alge, ligene en varings as ondergroei en bome as die hoërstand plantegroei. 


Die woude van die Cameron Hooglande is onder permanente bedreiging, al lê ‘n groot gedeelte binne ‘n bewaringsgebied. Goente- en aarbeiboerdery is ‘n florerende bedryf en word in tonnels verbou. Vars blomme is ook ‘n groeiende bedryf. Die bloeiende akkerbousektor is in voortdurende kompetisie met die natuurlike woude. Vir spasie, maar ook op indirekte maniere soos die aanlê van infrastruktuur en besoedeling. Waar die plantegroei verwyder is, is daar modder en verspoeling. Rommelstrooi is ‘n yslike probleem terwyl vergiftiging as gevolg van die gebruik van kunsmis, aanvullers en pes- en siektebeheer ook plaasvind. Omdat dit so baie reën, is erosie ‘n opsigtelike probleem en alle stroompies besaai met rommel. 


Die beste manier om die ongeskonde woude van die Hooglande te verken, behalwe met ‘n Lêndie, is te voet. Rondom die dorpies Brinchang en Tanah Rata is daar ‘n rits voetslaanpaaie deur die woude. 

Ons het drie van hulle verken. Maar wees gewaarsku, dit reën baie en jy moet jou tydsberekening reg hê om droog op die ander kant van ‘n roete uit te kom. Ons was gelukkig en kon elke keer vanuit ‘n eetplek kyk na die reën. En na Lêndie-bestuurders wat natreën binne-in hul rygoed. 

Prentjies

Ek onthou die reuk van my eerste vetkryte. En my eerste speelklei. Ook die reuk van my Sub A-klaskamer. 

Juffrou Valerie was pragtig. En sy het ook lekker geruik as sy oor my gebuk het om te help met die saggies-op-en-hard-af. Sy was gaaf en sy het gehou van my. Sy was net so lief vir teken. Al was sy links kon sy baie mooi skilder. Sy het die plakkate vir die skoolflieks gemaak. Dan moes twee van ons altyd vir Oom Basie by die winkel gaan vra het om die plakkate teen die winkeltoonbank vas te plak met kleefband. 

Na Sub B, na die twee jare by Juffrou Valerie, het my liefde vir prentjies teken en inkleur tot stilstand gekom. In Standerd 1 het ek beland by Juffrou Valerie se man. Hy was effens befoeterd, ons was bang vir hom, en ons het geleer dat prentjies teken en inkleur net vir die kleintjies is. Hy het ons van ernstige goed soos tafels en is and are geleer.

Al het ek nie meer geteken en ingekleur nie, het ek nog altyd gehou van prentjies. Baie later in my lewe het ek eendag ‘n Kodak Instamatic in die hande gekry en ek het weer begin prentjies maak met my kiekies. Die Kodak het net 12 kiekies op ‘n rol toegelaat en ek moes uiters selektief wees met die kies van die prentjies. Ontwikkeling kon net by sekere besighede, wat almal sedertdien verdwyn het, gedoen word. Dit was ‘n duur storie, foute het geld gekos. En teleurstelling. 

Genadiglik het fotografie in die onlangse verlede deur ‘n wonderlike digitale rewolusie, ongelukkig ten koste van Kodak, gegaan. Byna terseldertyd het tekens van kiekomania by my begin wys. Daar was ‘n hele paar kameras met al-hoe-beter vermoëns, en kiekomania het gedy. Maar kiekomania het die sterkste uitgekom toe ek my geliefde Nikon begin vashou het. Deesdae het ek ook ‘n gatsak Canon, waarmee ek die prentjies van George Town kon kiek.

Maar laat ek darem die storie agter die prentjies van George Town vertel.


George Town is geleë op Penang Eiland aan die weskus van Maleisië. Aan die einde van die 18e eeu het ene Francis Light namens die Britse Oos-Indiese Kompanjie die eiland geannekseer, met die seën van Koning George III. Amper ‘n eeu later word Penang Eiland ‘n kroonkolonie van die Britse troon, en die Britte vernoem die nedersettinkie na Koning George. Behalwe vir die uitvoer van speserye na Brittanje, word die hawe ‘n belangrike vastrapplek vir Britse handel met Indië en China. Intussen het die Britte hul stempel deeglik afgedruk op die ontwikkeling van George Town – aan die een kant is die koloniale deel van die nedersetting, die hawe en handelsbelange aan die ander kant en die inheemse mense, slawe en nuwe inkommers soos die Indiërs en Chinese is in ‘n kompakte woonbuurt in die middel saamgebondel. ‘n Netjies-beplande apartheidstad, dus.

Tydens die Tweede Wêreldoorlog neem die Japanese vir vier bloedige jare oor. Na die oorlog neem Brittanje weer oor, maar bestuur die eiland halfhartig en George Town gaan erg agteruit. Die agteruitgang duur voort, selfs nadat Maleisië onafhanklik word van die Britse juk. In ‘n poging om die proses om te keer, kom eiendomsontwikkeling in die vroeë 2000s en heelwat historiese geboue moet die hoogste tol betaal. Die nuwe ontwikkeling forseer mense uit die geboue wat hul al vir geslagte lank bewoon. 


Totdat iemand met goeie oordeel ingryp en ‘n verdere tragedie in die naam van vooruitgaan verhoed. Die ou deel van George Town word gesoneer as ‘n gebied met besondere geskiedkundige, kulturele en argitektoniese waarde. En so bly die ou woonbuurte en koloniale geboue, selfs met hul oorspronklike name, wonderbaarlik behoue. In 2008 word dié historiese deel as ‘n Wêrelderfenisgebied geregistreer by UNESCO. 


Hoewel die erfenisgebied ‘n aantrekliker opsie vir toeriste geraak het, maak ‘n spul verslete geboue op ‘n afgeleë eiland naby die ewenaar nie alle toeriste rasend opgewonde nie. George Town is byvoorbeeld onsmaaklik warm in Juniemaand, vra vir ons. Iets moes gedoen word. Kunstenaars is betrek, en een van die kreatiefste vorms van toerisme vat vlam.


In 2012 skep die kunstenaar Ernest Zacharavic ‘n reeks van 6 muurskilderye waarmee hy die gees van ou George Town vasvang. Dis ‘n onmiddellike treffer en word uitgebrei tot ‘n reeks van vyftien. 


Later word die reeks aangevul met meer as 50 stukke metaalwerkkuns.


Skielik is daar, behalwe ou verslete geboue, nog ‘n goeie rede om George Town te besoek, ten spyte van die ondraaglike hitte.


Die kunswerke op die mure van ou George Town sorg daarvoor dat toerisme bloei – deur die kunsstukke op die ou mure te soek, kry die ou geboue hul regmatige bewondering. 


Orals is daar eet-, drink- en blyplekke tussenin. Toerismegetalle bly groei en deesdae is die hawe van George Town ook ‘n gewilde ankerplek vir luukse passasiersbote. Die groei in toerisme het ook veroorsaak dat George Town stilletjies die koshoofstad van Maleisië geraak het. 

Eintlik is die ou deel van George Town vol skilderye, wat mooi prentjies maak. Juffrou Valerie sou die prentjies ook waardeer het. En ons dogter wat ook lief is om prentjies te teken. As jy soos ons ook lief is vir prentjies, moet jy George Town eendag besoek.

Om saam te smelt

Nes Uis het Kuala Lumpur begin as ‘n dorpie rondom ‘n tinmyn. En toe word Kuala Lumpur ‘n hoofstad, ‘n wêreldstad. En Uis nie een van die twee nie. 

Kuala Lumpur lê op ‘n vloedvlakte waar die Klang en die Gombak Rivier bymekaarkom. En ek het nie die name van die riviere uitgedink nie. Losweg verwys die naam Kuala Lumpur na modderige samevloei. Die klimaat is ekwatoriaal en water is volop. In Junie is dit warm. Baie, baie warm. Smeltwarm.


Die ontstaan van die stad is nou verwant met kolonialisasie. Chinese was die eerste myners, maar in die vroeë jare van die mynbedrywighede het baie ander uitlanders bygekom. Die myners het in verskillende woonbuurte en verskillende kleims gehad. Noodwendig was daar konflik en onrus, selfs ‘n burgeroorlog. En uiteindelik kolonialiseer die Britte die gebied rondom en verskaf stabiliteit vir die bloeiende tin- en rubberbedryf. In sy geheel is Maleisië deur ‘n rits kolonialiste – daar was Portugese en Hollanders, Britte en tydens die Tweede Wêreldoorlog ook Japanese. Maleisië is vanjaar presies 60 jaar onafhanklik. 


Die nalatenskap van die kolonialiste is nog plek-plek te sien, hoewel die yslike wolkekrabbers en die Petronas-torings baie van die stad se voorkoms domineer. 


Styf teenaan die beton-oerwoud van die middestad lê ‘n tradisionele Maleisiese woonbuurt, Kampong Bharu, waar ontwikkeling nog uitgehou word en erfreg nog die toekoms bepaal. 


Ons het ‘n staptoer deur die buurt meegemaak. En ernstige Maleisiese cuizine getrotseer.


Kuala Lumpur is onstuitbaar op die ontwikkelingspad. As hoofstad en grootste stad in die land (digby 2 miljoen inwoners en 7,5 miljoen in die metropool) is Kuala Lumpur die vertoonvenster van Maleisië se blink ekonomiese groei en een van die vinnigste groeiende stede in suidoos-Asië. Maleisië het ‘n ambisieuse strewe om teen 2020 totaal ontwikkeld te wees, ‘n sogenaamde Eerstewêreldland.


Net ‘n voetnota oor die term Eerstewêreldland. Ek het nog nooit ‘n behoorlike definisie vir ‘n Tweedewêreldland teëgekom nie. Trouens, lande is of eerstewêrelds of derdewêrelds, en die onderskeid is deur die Eerste Wêreld uitgedink. Ontwikkelde teenoor ontwikkelende lande word soms verkies, maar dié definisie is op sy beurt ongemaklike sambreelterms vir Brasilië, Rusland, Indië, China en Suid-Afrika (die sogenaamde BRICS-lande). Soos met baie ander dinge in die lewe, bly dit maar moeilik om te veralgemeen – enige reël word mos getoets deur sy uitsonderings, of hoe?


In vele opsigte is Kuala Lumper ‘n baie interessante eksperiment, ‘n samesmelting – wat werk. Hier woon Indiërs, Chinese, Maleiers, Filipyne, Indonesiërs, Europeërs en Arabiere langs mekaar, en dis nie snaaks om in dieselfde straat ‘n Hindu- en ‘n Budda-tempel, ‘n moskee en ‘n Protestantse kerk te sien nie. Die plekke van aanbidding het ook elkeen hul eie klanke, wat saamsmelt as ‘n kakofonie van stemme wat nie nootvas is nie, treurige snaarmusiek, blikskud, klokke en vals fluite. Al is die aanbiddingsklanke nie altyd mooi nie, heers daar vrede. En dis wat tel. Eenheid in verskeidenheid kry inderdaad nuwe betekenis hier. 


Die roesmoes het natuurlik klomp interessante gevolge. Maleisiese kultuur is nie juis ‘n presiese term nie. Die samesmelting van die kulture is veral sigbaar in kos. Interessante kinkels kom by, speserye word in oorvloed gebruik, kleur en geur is belangrik. Iewers tussenin is daar nog ‘n mengsel van bestanddele, metodes en veroudering ook. Nietemin, die kos is goedkoop en my grootste uitdaging is eintlik om ‘n keuse te maak. En as ek na die tyd so oor my vol magie vryf, wil ek ook sê: “Ek wens, ek wens my hele lyf was ‘n pens!”

Het ek al gesê dat dit warm is in Juniemaand? Bloedig, onhebbelik en versengend is liggewig woordjies om Kuala Lumpur hitte te probeer beskryf. 

Terwyl Maleisië op pad is na ‘n Eerstewêreldland en die land se kultuur besig is om saam te smelt het ek en My Lief ook byna gesmelt. Van hitte.