Die Lêndies van die Hooglande

Op die Kalahariplaas waar ek groot geword het, was daar ‘n paar dinge wat ons nederig gehou het. Climax windpompe, Zero paraffien vrieskaste, Wolseley enjins en Land Rovers. As gevolg van alvier kon ek op ‘n stadium al die versies oor geduld in Die Bybel uit my kop opsê. Behalwe droogte was daar min ander dinge wat soveel grondige redes vir skietgebedjies verskaf het. Terselfdertyd was daar min vreugde so groot as enigeen van die vier korrek gefunksioneer het. 

Van die vier het Land Rovers waarskynlik die sterkste vormende rol in my lewe gespeel.

Die Lêndies van daardie jare was nogal spartaans. Daar was ‘n spaarwiel op die enjinkap, wat op sy beurt met twee rubberhake aan die bakwerk vasgemaak is. Die kajuit was sonder fieterjasies – skuifruite, luginlate onder die regop voorruit (party se voorruit was in twee gedeel), geutrakke waarin daar gewoonlik ‘n tang en draad en stukkie tjoep gelê het, ‘n lang, skewe ratkierie en twee korter kieries in geel en rooi vir 4×4 en donkierat, naakte deure, en dan die beskeie instrumentepaneel so groot soos ‘n skoenboks, met vlytige wit wysers. Daar was ook ‘n kenmerkende reuk, wat al hoe skerper geraak soos die Lêndie warmer geword het. En daai gesing van die ratkas, nes ‘n roomafskeier se onegalige geneurie.


Die Lêndies van daai tyd het graag gekook en ‘n waterkan was onontbeerlik. Ook was hulle lief om nie op die eerste swaai van die enjin te vat nie, daarom was die slinger agter die sitplek noodsaaklik. Met ‘n buitengewone hoë windweerstand en ‘n onderpresterende enjin was mens gelukkig om meer as 50 myl per uur op ‘n afdraende te haal. In die sand was hulle ook nie besonders indrukwekkend nie. Mens moes ‘n Kalahariduin gewoonlik meer as eenmaal storm, dis hoekom Pa altyd gepraat het van sy verkennersvoertuig. Die eerste maal kom mens tot teen die hang van die duin, die tweede slag amper tot op die kruin, net sodat ons oor die duin kon sien. En met die derde slag miskien oor. Ons buurman het uitgereken dat hy so gereeld met sy Lêndie in die sand vasgesit het dat hy drie maande langer sou kon boer andersins. Die ander buurman het weer gepraat van sy beproewingsvoertuig as hy van sy ryding praat.

Omtrent al die families uit my kindertyd het ‘n Lêndie gehad. Daar was kortgatte, stasiewaens, hardekappies en bakkies, petrol- en dieselmodelle, met of sonder tralies. Almal met nou ogies. En nie een het goeie brieke gehad of kort gedraai nie. Maar Lêndies het die land help makmaak. Al het hulle olie gelek en al was hul prestasie in sand onoortuigend, was hulle ten alle tye herstelbaar. Al was hulle nie stofdig nie, en al het hulle altyd iewers gelek as dit reën, was hul vering op onewe terrein legendaries. Die bakwerk (van aluminum nogal) was lig en roesbestand. En daar was min ander soorte 4x4s. Nogtans het ek stilweg ‘n eed afgelê om nooit een te hê nie. 

Lêndies bly kruis my lewenspad. Daar is familie en vriende wat my gereeld langs ‘n vuur probeer oortuig dat die nuwe modelle met rasse skrede verbeter is (is dit nog rêrige êrige Lêndies in elk geval?). Maar hulle verstaan nie my bittersoet verlede met Land Rover nie. 

Die Cameron Hooglande van Maleisië is vrot van Land Rovers. In alle vorme, kleure en toestande. Soos baie ander geharde Lêndie-lojaliste het die meeste eienaars meer as een: lopend of nie-lopend. Die rede vir multi-eienaarskap is vir my onduidelik: Is dit vir ekstra onderdele? Of om altyd ‘n alternatief te hê? Of bloot blinde liefde? 

Nietemin, die Lêndies word gebruik om die Hooglande te tem. Alhoewel die Hooglande byna op die ewenaar lê, is dit koel. Maar nat en met ‘n steil terrein. Gereelde verspoelings en volop modder. Dus, geskik vir Land Rover. Daar word met Lêndies geboer, plantasies bestuur, vrag aangery en mense vervoer. 

So is ons ook met ‘n Lêndie Berg Brinchang, een van die spitse van die Hooglande, uit. Kronkelend op teen die berg, verby teeplantasies en groente- en aarbeiplase tot by die kruin. Sonder moeite. Saam met Appo, ‘n Lêndie-entoesias en twee ander paartjies. Albei paartjies, net soos ons, het besluit om hul werk op te gee en te reis. Nogal gerusstellend om iets so radikaals in gemene geselskap te hê. 


Die Hooglande se koel, nat klimaat was ‘n aantreklike ontvlugting vir die arme pienk Britte wat na Maleisië gesekondeer is tydens die koloniale periode. In die vroeë jare was daar egter malaria en die eerste setlaars het gesterf soos vlieë. Eers met die uitroei van malariamuskiete en gevaarlike diere soos tiere en giftige slange is die Cameron Highlands ingebreek. Dis toe dat die Britte hierdie deel begin bewoon het en dis waarom mens hier teeplantasies, ou Britse herehuise, skons met aarbeikonfyt en, natuurlik, Land Rovers kry. Deesdae is hier ook baie Chinese boere (wat Maleisies en Engels praat). En ook Lêndies het. Bid jou aan!

Behalwe Lêndies, teeplantasies, aarbei- en groenteplase is die Hooglande ook bekend vir sy woude, altans dié dele wat nog ongeskonde is. Omdat dit koel is, groei die plantegroei stadiger en is hoë bome raar. Dis baie nat en vogtig, en daarom moswêreld. Indrukwekkende lae mos, alge, ligene en varings as ondergroei en bome as die hoërstand plantegroei. 


Die woude van die Cameron Hooglande is onder permanente bedreiging, al lê ‘n groot gedeelte binne ‘n bewaringsgebied. Goente- en aarbeiboerdery is ‘n florerende bedryf en word in tonnels verbou. Vars blomme is ook ‘n groeiende bedryf. Die bloeiende akkerbousektor is in voortdurende kompetisie met die natuurlike woude. Vir spasie, maar ook op indirekte maniere soos die aanlê van infrastruktuur en besoedeling. Waar die plantegroei verwyder is, is daar modder en verspoeling. Rommelstrooi is ‘n yslike probleem terwyl vergiftiging as gevolg van die gebruik van kunsmis, aanvullers en pes- en siektebeheer ook plaasvind. Omdat dit so baie reën, is erosie ‘n opsigtelike probleem en alle stroompies besaai met rommel. 


Die beste manier om die ongeskonde woude van die Hooglande te verken, behalwe met ‘n Lêndie, is te voet. Rondom die dorpies Brinchang en Tanah Rata is daar ‘n rits voetslaanpaaie deur die woude. 

Ons het drie van hulle verken. Maar wees gewaarsku, dit reën baie en jy moet jou tydsberekening reg hê om droog op die ander kant van ‘n roete uit te kom. Ons was gelukkig en kon elke keer vanuit ‘n eetplek kyk na die reën. En na Lêndie-bestuurders wat natreën binne-in hul rygoed. 

Tibetstories oor ‘n koppie tee

Al gehoor van die bokser van Qingdao? Die ou wat China van hoek tot kant deur gestap het? Ons het ook nog nooit van hom gehoor nie, totdat ons by hom en sy gesin in Qingdao oorgebly het. 

Maizi (sy naam beteken letterlik wheat, wat ook die naam van sy blyplek is) is ‘n man van min woorde. 


Gewoonlik sit Maizi agter sy pyp en mymer. Dalk herkou hy herinneringe van sy 5,000km fietsrit vanaf Qingdao na Tibet wat hy in 1991 as 24-jarige voltooi het. 


Of dalk oor die staptog van 4,328km op die syroete tussen Xi’an en Kashgar wat hy stoksielalleen afgelê het oor vyf maande in 1994/5. Of dalk toe hy op die noordelikste, suidelikste, oostelikste of westelikste punt van China gestaan het.


Een van Maizi se groot drome was om van hoek tot kant deur Afrika te stap. Maar dit het nooit realiseer nie. Toe stap hy maar altesaam 17,800km te voet deur China. Met net twee pare stapskoene. En hy gaan gee skool in Pulan, Tibet in 1998 en 1999 en word die eerste vrywillige ter wêreld wat dit doen. En hy ontmoet vir Gù in Jianxi op een van sy staptogte.

Maizi was ook ‘n joernalis. En ‘n bokser. Intussen het hy die bokshandskoene opgehang. 


Hy skryf ook nie meer nie. Sy herberg in Qingdao is nou sy passie. Dis hier waar hy en Gù en hul dogtertjie Cici hul gaste trakteer. Orals hang sy memoralia; sy ysbyl, waterbottel, kiekies, stewels, notas, briewe. ‘n Herberg vol herinneringe.


Ons kuier saam. Drink saam tee. Luister na stories oor Tibet. Ruil gedagtes uit oor reis en stap. Oor mense, oor musiek. En nou speel die African Jazz Pioneers, Johnny Clegg en Oliver Mtukudzi ook kliphard in The Wheat se binnehof. 

Qingdao het ‘n kleurryke verlede. Haar Chinese wortels gaan terug tot 6,000 jaar. Pluspunte was die natuurlike hawe, goeie viswaters, lieflike klimaat en strategiese ligging met betrekking tot Beijing, Korea en Japan.


En toe kolonialiseer Duitsland die deeltjie van China in 1898. 


Duitsland verander die hoofpad deur die dorpie na Marktstrasse, lê nog ‘n paar breë strate aan, vestig behuisingsareas, bou regeringsgeboue, elektrifiseer die hele plek, bou ‘n Rooms-Katolieke kerk op die een bultjie en ‘n Protestantse Kerk op ‘n ander en sorg vir ‘n paar eerstes in China soos riolering en skoon drinkwater.


 Op ‘n mooi aand in 1903, oor ‘n goue koue, besluit Horst, Jurgen en Uwe om die Tsingtao Brouery in Qingdao te vestig en so met die hulp van die Reinheitsgebot vir China oor te neem.


Duitse beheer is met die eerste Wêreldoorlog beëindig. Maar die Duitse nalatenskap word vandag nog met passie gekoester. 


Meeste van die ou Duitse geboue het behoue gebly en word as gedenkwaardighede bewaar. 


‘n Vreemde statigheid word deur die twee kerke oor die stad verleen. Albei is in gebruik. En in die straatkafees bring Tsingtao bier ‘n gemoedelike feestelikheid. Visgeregte is uiters gewild, en saam met die bier kry mens nogal ‘n Ocean Basket gevoel. 


Qingdao het ‘n huidige bevolking van net meer as 9 miljoen inwoners en is, behalwe vir Tsingtao, die tuiste van Hisense en Haier. Verder is dit een van China se bedrywigste hawens en ‘n belangrike basis van die Chinese vloot. In 2008 was Qingdao ook deel van die Olimpiese Spele met die aanbieding van die watersportitems. 


Qingdao is ook China se trou-hoofstad. 


Hier laat neem voornemende paartjies hul troufotos – op die kerkplein, met en sonder vuurwerke, op die strand, in kobbelstraatjies, in parke, op perde, orals. Om blyplek in Qingdao te kry, beteken dat jy pal in direkte kompetisie is met honderde voornemendes wat ook ‘n dubbelbed soek. Op enige weeksdag is daar meer bruide te sien as oor enige naweek in die Tintenpalast se tuine. 


So vertel ‘n vriend my eendag van Windhoek se stadspolisie wat ‘n klomp boemelaars onder die Jakarandabome in die Tintenpalast se tuine wakkermaak. So terloops raas een van die poliesmanne met die boemies omdat hulle so mors. Hy wys na die leë plastieksakke, bierbottels en KFC-houers. “Nee Meneer”, sê een van die boemies. “Issie ons wat so mors nie, issie bruide”.

Die bruide van Qingdao mors darem nie so erg nie. 

Ons verlaat Qingdao met ‘n sak vol herinneringe. En ons nooi die Temmer van Tibet en sy gesin om eendag saam met ons te kom stap in Afrika. 

Die Berge Fantasties 

Zhangjiajie is nou nie juis ‘n naam wat so lekkersê soos Aranos nie. Aranos is spikkelklein en Zhangjiajie ook (volgens Chinese maatstawwe). Alhoewel laasgenoemde meer as ‘n miljoen inwoners huisves en Aranos minder as tienduisend is daar tog ‘n vreemde verwantskap tussen die twee. Afspraak in die Kalahari met Prof Christo Pienaar in die hoofrol is ‘n Carfo-fliek uit my kinderjare en geskiet in die rooi Kalahari waar Aranos ook neersitplek gekry het. Op sy beurt was die berge naby Zhangjiajie die inspirasie vir die fliek Avatar.

Zhangjiajie lê in die skadu van Tianmenberg. Dié berg is bedrieglik steil en styg oor ‘n kort afstand van 200 tot 1,500m. Bo is daar ‘n mooi plato vanwaar mens nogal wyd kan sien. Hoog teen die byna loodregte hange sit daar ‘n reuse grot wat mens ‘n uitsig “dwarsdeur” die berg gee. Tesame het die grot en die mooi uitsig op die plato daarvoor gesorg dat een van die langste kabelkarlyne in die wêreld hier aangelê is.


Ons besluit om Tianmenberg te besoek. Miljoene Chinese besoekers per jaar kan mos nie verkeerd wees nie.


Ons vertrek op ‘n witkneukelrit in ‘n bussie berg-op. Na die hoeveelste harnaalddraai besef ons hoekom die bestuurder se waarskuwing om ons vas te gord so ferm was. Die gille en gelag raak al hoe senuweeagtiger hoe hoër ons gaan. Uiteindelik spoeg die bussie ons genadiglik op ‘n parkeerterrein hoog teen die berg uit.


Toe begin die trappe. En ek besef dat die kleuterrympie “Trippe, trappe, trone” dalk nie so onskuldig is nie, maar eintlik ‘n martelliedjie is. Ons sweet, swoeg en swyg. Tans is daar aanbouery op die trappe. Vir ‘n bergfiets downhill track. Verbeel jou!


Toe die trappe ophou begin die roltrappe. Jy lees reg. Roltrappe. Na agt stelle hou ek op tel. Van bo af het mens, uhm, asemrowende uitsigte. Daar is glaspaadjies, houtpaadjies en hangbrûe. En 11km voetpaadjies kronkel deur die woude. Dis ‘n karstlandskap, so daar is grotte en skeure, spitse en kranse. Elke nou en dan is daar ‘n platform met die mooiste uitsig. Kiekomaanwêreld.





Ons stap elke liewe paadjie en neem die kabelkar afwaarts. Byna 7,5km lank, en ons land uiteindelik in die middedorp digby ons blyplek. Pootuit, maar o so tevrede. Môre vat ons die Tianzishanberge, omtrent 35km verder, aan. Avatarwêreld.

Weer in ‘n bussie wat ook skoolkinders, boere, werkers en enige ander soort passasier op- en aflaai. Tot by die hek van die Zhangjiajie Nasionale Park. Hier klim ons af, kaart in die hand, op ‘n bedompige oggend.


Ons stap langs ‘n slingerende bergstroompie tot by ‘n plekkie waar ons dink die afdraai van die pad na die Hallelujaberg is.


Die paadjie word stiller en steiler. Honderde mosbegroeide trappies. Later is ons stoksielalleen. Salig – in hierdie digbevolkte land, dink ons. “Stairway to heaven” is nogal gepas vir hierdie geleentheid, besluit ek.

Maar na reekse en reekse trappies besef ons dat die plekke op die kaart nie opspoorbaar op die roeteborde is nie. Nie in Engels nie, en ook nie in Chinees nie. Hier’s fout, besef ons. Nogtans is dit verskriklik mooi. Ons wroeg voort, op en af, totdat ons op jelliebene by ‘n bushalte aankom met ‘n naam heeltemal anders as die een op ons kaart. Ons ry met die bus tot by die plek waar ons begin het.


Alhoewel dit ‘n mooi paadjie was en ons behoorlike oefening ingekry het, besluit ons om môre weer te probeer. Afleiding 1: Nie alle kaarte is akkuraat nie. En ‘n kaart wat amper akkuraat is, is nie akkuraat nie. Soos ‘n vrou nie amper swanger kan wees nie. Afleiding 2: Paadjies sonder naamborde van die bestemmings is onbetroubare paadjies. Afleiding 3: As daar niemand op ‘n paadjie stap nie, hoort jy ook nie daar nie. Moet veral nie alleen op mosbegroeide, afgesonderde paadjies stap nie.


Gewapen met ‘n heelwat beter kaart pak ons die roete weer ‘n keer aan. En ons ontmoet ‘n paartjie uit Indonesië wat saam met ons stap. Nou is ons darem vier, op soek na Halleluja.


Verskeie stappaadjies loop deur die park, begin onder en eindig bo-op die plato. Bo is daar busse wat heen-en-weer tussen die eindpunte loop. Daar is kabelkarre en, glo dit as jy wil, ‘n hysbak om jou weer onder te kry. Ons kies die een kabelkarroete afwaarts. Dit bring ons tot in die dorpie Wulinyuan, vanwaar ons weer die bussie terugneem tot in Zhangjiajie.


Om Zhangjiajie binne te dring is makliker as om die plek te verlaat. Kyk, die gebergtes rondom Zhangjiajie is wragtig pragtig. As ‘n selferkende kiekomaan was dit nogal traumaties om te wonder of ek dalk ‘n besondere kiekie kon gemis het.

Daar is egter ook logistieke uitdagings. Direkte vlugte na en vanaf groter stede soos Xi’an, Shanghai en Beijing is slegs laataand, ‘n onsmaaklike tyd. Want mens is dan op ‘n gulsige taxibestuurder aangewese om ‘n onsekere bestemming te probeer bereik – ‘n uiters beproewende situasie. Treinverbindings is ook beperk en, soos ons geleer het, die naweektreine is stampvol.

Vir ons was al uitweg om ‘n bus na Changsha, ‘n groter stad, te neem vanwaar ons die oornagtrein na Beijing kon kry.


Dit reën toe ons in die bus klim. Ek skuif terug en luister na Vampire Weekend se M79. Behaaglik. Die berge fantasties is by Zhangjiajie.

Louter

Stap is vir my terapeuties. Stap bring vir my kalmte en berusting. Bring orde en beheer oor my gedagtes. Ledig my agendas. Zen my.

Atletiek is een van my gunsteling sportsoorte om te kyk. In ‘n waas van bewondering staar ek na atlete se buitengewone talente en vermoëns. Die gespierde lywe hou my nederig. Spoed het ek nie, ek kon nie eintlik ver of hoog spring nie, draf het my gou moedeloos gemaak, paalspring het nog altyd bonatuurlike konsentrasie en tegniek vereis en vir diskusgooi en gewigstoot het ek zero aanleg.

Maar ek kan stap. Ente. Sonder om moedeloos te word, gou dors of verveeld te raak, klaerig te wees.

Anders as draf is stap nie vir my stamperig nie. Stap laat mens se lyf nie skud en dril nie. Ek het nog nooit ‘n stap-besering opgedoen nie, maar ek weet van baie drawwers wat met allerhande kwale sit. Trouens, enige beweging van die menslike lyf vinniger as stap is potensieël onveilig en kan lei tot ongelukke en beserings. Stap, egter, is veilig en skadeloos. En mens kan orals stap.

Stap is vir my terapeuties. Stap bring vir my kalmte en berusting. Bring orde en beheer oor my gedagtes. Ledig my agendas. Zen my.

Die liefde vir stap het waarskynlik sy oorsprong in skaapbymekaarmaak. As kind was dit vir my avontuur. ‘n Eerlike, nuttige rede om in die veld te wees. Jy soek skape, maar sien plante, klippers en uitsigte raak. En ‘n vlakhaas of steenbok wat skielik opspring en weghardloop hou jou sintuie skerp. Jy sien spore en probeer dit eien, jy tel ‘n reuk op, die muggies en vlieë zoem om jou ore. En dit alles gebeur terwyl jy ‘n trop stomme, onnosele skape in ‘n rigting kry. Alles, ‘n eenvoudige, reinigende proses.

Staproetes was vir my ‘n groot onbekendheid tot in my universiteitsjare, totdat ek agtergekom het dat mens kan stap vir doelbewuste ontspanning. My North Star tekkies, my Kampmaat slaapsak, en my klein rugsakkie van seil was genoeg om die Bolandse berge en die tuinroete se kus en woude te verken.

Later het my arsenaal stapbykomstighede uitgebrei. Die skoeisel het deesdae ‘n windgat naam, die lang sokkies het geretireer tot onder die enkels, en die rugsak het ‘n dosyn klein wegsteekplekkies gekry maar is vol ligter as die leë seilsak van destyds. Dan is daar sonbrandgoed en ‘n kep, ‘n kamera, ‘n waterbottel, en soms ‘n ipod. Alles om die siel te suiwer.

My liefde vir stap het ook familiebande.

Met sy naderende 88ste winter, sit die klere aan sy lyf bietjie losser. Sy lyf is bietjie krommer, sy treë bietjie korter. Ook is die ente korter. En al neem dit hom al hoe langer om te stap, bly hy lief daarvoor. Elke keer vertel hy van die klein goedjies wat hy gesien het, hoe bevoorreg hy is om nog te kan stap. Stap bly vir hom ‘n waarderende ervaring. Toe hy een oggend na sy stap langs die see terugkom, sê hy dat hy wens hy kon al die mooi van die oggend in ‘n koffertjie sit en dan later weer stukkie vir stukkie uithaal om te geniet en bewonder.

Ek gaan aanhou stap, soos hy. Om die siel te suiwer. Om te verken en te bewonder. Om te ervaar. Om te louter.