Relatiwiteit

Na ses maande op reis is dit tyd vir bestekopname. 

Tot dusver het ons ‘n besondere geseënde tyd gehad. Geen terugslag of groot teëspoed nie, geen besering of ernstige siekte nie, geen groot verlies of diefstal nie. Ja, ek het wel ‘n ligte verkoue en ‘n loopmaag opgedoen, maar dit sou ek by die huis ook kon kry. En ek is besig om albei my groottoonnaels te verloor vanweë Rinjani, maar dis pynloos.

Wat was die beste? Onregverdige vraag. Teenvraag – wat is die kriteria? 

Eintlik is ‘n vergelyking onvanpas. Elkeen van die lande het sy eie stel mooi herinneringe opgebou. Ons sal elkeen onthou oor sekere redes. En ons sal na elkeen kan terugkeer. Voor dan gaan ons eers probeer om by ander onbekende plekke op aarde uit te kom. Reis is om te ontdek, om te verken. Nie eintlik om weer te besoek nie. En om te talm. Bietjie langer te vertoef, te ervaar, om die plaaslike dinge te doen.

Waarskynlik het ons die gemiddelde ouderdom van rugsakreisigers wêreldwyd ‘n bietjie gelig. So ook die gemiddelde ouderdom van gaste in hostels en homestays. En saam met ander rugsakreisigers op busse en jimneys, driewiele, poegies, bote en oorslaaptreine het ons gesorg dat die gemiddelde ouderdom van hul tipiese passasiers effens klim. Nogtans het niemand ‘n wenkbrou gelig omdat ons aan die bokant van 50 is nie. Niemand het ons ge-oom of ge-tannie nie. Inteendeel, ons het nêrens Afrikaans gehoor nie. Ons het wel in Afrikaans stiltetyd gehou en met mekaar in Afrikaans gepraat. En geblog in Afrikaans. Maar dit was al Afrikaans vir ses maande.

Dan was daar ook ‘n paar eerstes as Namibiërs: In Zhangjiajie, Guilin en Qindao en in verskeie ander plekke in China was ons waarskynlik die eerste Namibiese besoekers. In Coron het ons die tweede speldjie in Namibië op ‘n wêreldkaart gedruk (laat ons weet as jy die eerste speldjie ingedruk het), en op die Kecil Perhentian in Maleisië het ons die eerste Namibiese spore getrap, so ook op Rinjani en twee van Indonesië se 17,000 eilande. Goed, as ons nie die eerste Namibiërs was nie, was ek waarskynlik die eerste een uit die suide van Namibië. 

Ons het probeer om boek te hou van ons uitgawes, en ons het probeer om ons ervarings op te skryf. Ons kan raad gee, ons kan sekere goed aanbeveel en sekere goed afraai. Die bedoeling was nooit om ons inligting op te teken en as ‘n boek vol wenke te verkoop nie. Maar dis ook nie materiaal wat ek graag op die blog wil plaas nie.

Hoekom het ons dan teruggekom? Oor klomp persoonlike redes. Familie is vir ons belangrik, en daar is ‘n paar dinge op hierdie front wat ons aandag nodig het. Daarom gaan ons probeer om verder te reis in suidelike Afrika. Naby aan die huis. Ons weet nie wanneer nie, maar ons wil gaan kyk hoe wild die Wildekus is, of die Vaaldam regtig so groot is soos op die foto in die Standerd 4 Aardrykskunde handboek, waar die mielie-vierhoek is, ons wil gaan stap op paaie wat ons nog net op fotos gesien het, en in die Krugerwildtuin gaan kiekies neem. En ons wil gereeld na olifante en die groot Zambezi gaan kyk.

Op ons vlug met Ethiopian Airlines kyk ek na die verbeeldingryke fliek Interstellar. Konneksies tussen ons aarde en die uitspansel word gemaak, en die onderskeid tussen werlikheid en denkbeeldigheid word vaag in ‘n spel van tyd, ruimte en swaartekrag. Soos alles ineen weef, word alles relatief – ‘n maand in die ruimte word etlike dekades op aarde; afstand, spoed en rigting word niksseggende verwysings; die effek van gewig en swaartekrag verdwyn. Die antwoorde op ons aardse omgewingsvraagstukke word in die kosmos van die heelal gesoek. Toekoms en hede raak deurmekaar, tyd word nie meer gemeet nie. Alles raak relatief, en alles hou verband met mekaar. Soos in daai tyd net voordat jy aan die slaap raak. En soos in ‘n droom raak die onderskeid tussen werklikheid en denkbeeldigheid relatief.

Dalk is reis ook so. Mens kry die antwoorde vir die uitdagings by die huis op ander plekke. Jou uitdagings word relatief, jy kyk na jou eie wêreld met ander oë.

Suidelike Afrika is so onbeskryflik mooi. Soveel verskeidenheid, soveel energie en soveel opwindende kontraste. Soveel kultuur en geskiedenis, soveel skoon lug en onbesoedelde omgewing, soveel minder mense. Soveel stilte, soveel kranse wat antwoord gee, soveel ongeskonde natuur. 

Ja, daar is vuil op die ruit. Maar ons moet ‘n slag na die prentjie daarbuite kyk. En nie net na die vuil op die ruit staar nie. Die verskil tussen nou en die toekoms is relatief. Dalk is daar meer samehang as onderskeid, dalk maak dit sin om aan denkbeeldigheid aandag te gee. Wanneer gaan die hede oor in die toekoms? Wanneer begin die Ewigheid? 

Eintlik is ons werklikheid so relatief.

Advertisements

Klippekou op ‘n krater

Wat is die einddoel wanneer jy bergklim? Om die spits te bereik, of weer heelhuids onder te kom? Hoekom wil mens in elk geval ‘n krater uitklim? Na Rinjani het ek nogsteeds nie antwoorde op dié vrae gekry nie, maar dis beslis nie die gemaklikste terrein om te kies vir ‘n selfie nie. 

Rinjani is 3726m hoog, die tweede hoogste van Indonesië se 129 aktiewe vulkane. Die kraterrand vorm ‘n kegel, die sogenaamde caldera, van ongeveer ses tot agt kilometer in deursnee en die vulkaan het in 2010 laas geroggel. Tans is die lawaput bedek met ‘n kleiner vulkaan binne die caldera, bekend as Gunung Baru, omring met ‘n niertjievormige kratermeer, bekend as Segara Anak. Die huidige kraterrand van Rinjani het blykbaar gevorm na ‘n hewige uitbarsting in 1257. Voorheen was die berg heelwat hoër. Die uitbarsting van 1257 kan verbind word met sulfate wat gevind word in die yslae in Antarktika en was die oorsaak van koeler weer oor ‘n tydperk van twee jaar wêreldwyd. Respek. 

Die staptog na Rinjani se spits begin van die Senaru kant, dis glo die makliker deel. Eers net ‘n paar verduidelikings: Die ouens wat die kaartjies vir so ‘n staptog verkoop is baie meer geïnteresseerd in die verkope as om inligting uit te gee. Eers by ons basis besef ons dat die eerste nag se akkommodasie spartaans basies is. Ons badkamer is ‘n nat hok uitgerus met net ‘n toilet en ‘n verlore stortkop. Geen wasbak, geen spieël, en die toilet word gespoel met water in ‘n skepding uit ‘n groot kantien water. Is dit dalk doelbewus so beplan om mens sielkundige voor te berei? Ons besef ook dat ons winterklere moet hê omdat dit bitter koud raak bo-op die berg. En kopflitsies vir die gedeeltes wat ons in die nag moet loop. En dat ons bogemiddeld fiks moet wees. Huh?

Die res van ons groepie is ewe bekommerd oor die nuwe inligting. Daar is twee Indonesiese gidse, vier portiere en dan ons stappers. ‘n Duitse en Oostenrykse paartjie, ‘n Fransman, Italianer, Chileen, en Hollandse meisie – almal onder dertig – en twee middeljarige Namibiërs. In die naam van internasionale eenheid begin ons die staptog. Lus het mos nie brieke nie.


Die aand voor ons staptog hoor ons van ons Liefkind se verlowing. Daar kan seker nie beter nuus wees vir ‘n ouer as om te hoor dat jou gesin gaan uitbrei met nog ‘n seun nie. Ganse van dieselfde dam. Ons hoor van hulle mooi oomblik, en ook hoe hulle saam gebid het daarna. Ons harte is warm, en ons wange nat.

Die eerste ent van die staptog is op ‘n sementpaadjie, tussen koffie- en kakaoplantasies. Heel gemaklik. Sement gaan oor in grond en die plantasies word vervang met woud. Dis bedompig, die paadjie raak merkbaar steiler, sweet begin uitslaan, ons hyg en elke stop is ‘n gawe blaaskans. Kameraderie ontwikkel. Fransman raak die siel van die groep. ‘n Jongman met ‘n bedrywige reisgeskiedenis. Het al by ‘n Moeder Teresa huis vir gestremde kinders in Indië gewerk, skoolgehou in Kambodja, en is tans ‘n trokdrywer in Australië. Altyd ‘n grappie en die musiek wat uit sy rugsak kom, hou ons aan die gang.


Die paadjie raak al hoe steiler, en toe ons halte maak vir middagete begin dit reën. Die Dorslanders het gelukkig reënjasse byderhand, maar van die ander ouens raak nat. Na middagete sit ons die tog in reënjasse voort. Toe ons by die eerste kampplek uitkom, is ons deurdrenk van sweet.


Alhoewel ons weer sonlig het omdat ons bokant die wolke is, is dit Racheltjie de Beer weer. Almal is op soek na droë en warm klere. Ons eet, en kuier teen die koue in die tentkombuis. Een van die gidse sny sy vinger raak en ons Fransman kom tot die redding. Die pasiënt raak flou van die bloed, ek stop hom suikerwater in. Genoeg gebeure vir die dag en ons gaan soek skuiling in ons eie tente teen die koue.

Dis ‘n onstuimige nag van koue en wind. En die grond is skuins en bitterlik hard. Met ontbyt hoor ons dat die ander ouens ook sleg geslaap het, styf is en nie genoeg droë en warm klere saamgebring het nie. Die Duitse paartjie besluit om terug te draai, maar ons ander sit die voete neer, verder die hoogtes op. 

Gedeeltes van Rinjani bestaan uit kwartsiete, maar die hoër dele is omtrent geheel en al bedek met basalte en vulkaanpuin. Dit veroorsaak dat die paadjies se oppervlakte òf los òf klipperig is. Moeilike terrein. Maar die uitsigte is mooi, ons bene bly gewillig en die ruskanse word al hoe meer waardeer. Eers bereik ons die kraterrand, en sak dan af na die binnekant. Ons sien vir Gunung Baru, die kleiner vulkaan in die middel van die caldera, en die kratermeer. Gunung Baru rook en stoom onrustig, soos ‘n bedonnerde dwerg. Nog laer af teen die kraterrand is daar warmbronne, wat welkome lafenis bied. Middagete langs die meer en weer verder. 


Die klim is nou baie steiler, want ons moet nou teen die klipperige kraterrand uit. Ons bly moedig, al raak dit vermoeiend op die bene en elke opkyk ‘n foltering. Dis sulke tye wat ek lank en diep dink oor epiese ervarings. Ander ouens se stories, reisverhale, kamptoere, gesinsvakansies. En iewers skop die bedwelming van hierdie herinneringe in en neem my verder. Hoër in hierdie geval. Hoog is dit inderdaad want ons eindig by die hoogste kampplek op die kraterrand, vanwaar ons na die spits toe moet stap. 


Hierdie keer is die tente effens meer beskut teen die wind, maar dit word snags koud en die grond is weer skuins en hard. Baie ander spanne klimmers kamp ook hier. Om die spits te bereik teen sonsopkoms, en veral om nie te wedywer met hope ander klimmers nie, moet ons vroeg opstaan. Die nagrus is hard, koud en kort. Twee-uur word ons wakker gemaak met tee en koekies. Dis koud en donker. Laag-op-laag voorkoms. Ek dink aan Robbie Wessels. Kopflitsie, harnas, check. Bravo 1, Bravo 1 wat is jou posisie?

Intussen het My Lief vir ons groepie ‘n naam gekry. Die Summiteers. Ons begin ons laaste strek. Aanvanklik ‘n geleidelike klim, dan skielik baie steil met erge los grond. Puinsteen. Pynsteen. Pyn en steun. Die kraterrand bestaan omtrent geheel en al net uit vulkaanpuin. Dis soos om Duin Sewe of Big Daddy te klim, met die verskil dat dit in los, stowwerige grond met baie klippe is. Die roete volg nou stiptelik die kraterrand, weerskante tuimel die afgronde die donker dieptes in. En ons swoeg. Tree vir tree. Rus. Asemskep. Die lug raak al hoe dunner en die grond al hoe losser. Moeisaam kruip ons hoër. Ons kyk terug. Agter ons kruip honderde kopflitsies soos ‘n vuurvliegie-duisendpoot teen die kraterrand op.

Teen sesuur bereik ons die spits. En word waarskynlik die eerste Namibiërs wat dit gedoen het. Die son dreig om oor die wolkelaag op die horison op te kom, maar ‘n yswind waai hier. Ons probeer skuiling soek, maar dis klappertandkoud. As ons gaan wag totdat die son uit is, gaan ons verkluim. 


Ons neem ‘n foto of twee, en begin die tog afwaarts. Afstap is soveel makliker en gouer. Op ons terugpaadjie kom die son oor die wolke uit en ons stop. En bid vir ons twee kinders wat wil trou. Toe gly ons verder afwaarts tot by die kamp. 

By die kamp kry ons ontbyt en gooi die ergste grond uit ons skoene. Die Summiteers is almal asvaal van die stof. Ons saal weer op en begin die afwaartse tog. Gly-gly, briek-briek. My bene raak jellierig, en ek en die drie vrouens in ons groep stap heel agter. Een van die gidse hang besorgd terug. By elke rusplek gooi ons grond uit ons skoene, en laat ons moeë voete bietjie asemhaal. Bekommerd sien ek hoe my groottoonnaels blou verkleur. Ons het goeie tye saam gehad die laaste paar jaar. 


Vieruur word ons opgepik, by die eindpunt van die staproete, agterop ‘n bakkie. Ons kronkel op ‘n paadjie tussen honde, hoenders, koeie en kinders deur tot by die plek waar die res van ons bagasie gestoor is. Ons neem afskeid van die ander Summiteers, klim in verskillende taxis en vertrek na die onderskeie plekke van verblyf. Op pad klim ons weer oor na ‘n ander taxi. Dié kry ‘n papwiel, en ons klim weer oor na ‘n ander taxi. Halfnege die aand klim ons in Kuta, Lombok af en begin blyplek soek. By een van die volbespreekte plekke waar ons aanklop is die gasheer so ontfermend dat hy sy seun, met my agterop sy motorfiets, stuur om vir ons blyplek te soek. Ons eindig by Kuta Bay Homestay. Daar is warmwater in die badkamer en ‘n dubbelbed met wit lakens. Ons boek in.

En ons wonder: Is dit nou die eintlike eindpunt van ons staptog?

Belydenisse in Bali

In Bali het ek weer bely dat ek die onderwysers uit my verlede nie genoeg waardeer het nie. Hulle is die mense wat my breuke, die desimaal en die metrieke sisteem verduidelik het en my gedwing het om tafels te leer. Hulle is ook die mense wat my geleer het om te spel, te skryf en te redeneer. Dan was daar dié wat my probeer Engels leer het en dié wat my geleer het om my van ander lande en kulture te leer en kaarte te lees en diegene wat probeer het om met Gesondheidsleer, Godsdiensonderrig en Jeugweerbaarheid my op die regte pad te kry. Nie almal het ‘n ewe goeie joppie gedoen nie, maar met genade het ek darem nie te vrot uitgedraai nie. En ek is jammer dat ek nie altyd dankbaar was nie.

Die geldstelsel van Indonesië werk met baie nulle. Geen honderde nie, net duisende, miljoene en biljoene. Skielik moes ek diep delf om die metrieke sisteem toe te pas en uit my kop te kan deel en vermenigvuldig. Onwillekeurig het ek teruggedink aan die Wiskundemenere uit my verlede vir wie ek dankbaarheid skuld. Die een uit my laerskooldae het ‘n weglêsnor gehad, die een in Standerd ses en sewe wou eintlik eerder rugbyspeel as skoolhou en die een van die senior standerds kon sonder moeite in vryhand ‘n waterpas streep en ‘n volmaakte sirkel met bordkryt trek. 

Terug na Indonesië. Een Rand is gelyk aan 994.04 Rupiah. Vir my doeleindes is dit rofweg 1 = 1000. Na my eerste besoekie aan die kitsbank het ek nogal wintie gevoel want ek het skielik twee miljoen Rupiah in my beursie gehad. Die goeie nuus is verder dat Indonesië redelik goedkoop is en dat een miljoen Rupiah jou verder bring as ‘n beskeie R1000. 

Ons het nie eintlik beplan om Bali te besoek nie. By ander reisgers gehoor van die baie toeriste, eintlik Australiërs, en dat pryse effens duurder is as in die res van Indonesië. Die plan was dat ons net ‘n nag of twee oorbly en onmiddellik verder beweeg. Op die laaste oomblik bespreek ons blyplek omdat ons in die middel van die nag arriveer. 

Die blyplek se naam is Bread and Jam. Ten spyte van die misleidende naam is dit ‘n lieflike plekkie – skoon, goedkoop en supersmaakvol. En ons word halfdrie in die nag met ‘n breë glimlag ontvang! Onwillekeurig dink ek aan Lukas 11 en al die ander lesse oor gasvryheid uit Die Bybel. En ek bely dat ek bevooroordeeld was oor ‘n naam.


Kuta, dié gedeelte van Bali waar ons bly, is besig. Baie besig. Alhoewel die strate oorvol is, geval die plek ons meer as wat dit ons teleurstel. Dis skoon, netjies en die Indonesiërs is gaaf. Ons ry bietjie rond, en ons begin bou aan mooi herinneringe. Dis mooi hier. En die pryse maak dit al hoe mooier.  


Bali-eiland is Hindoe, in teenstelling met die res van Indonesië wat oorwegend Moslem is. Die Hindoe-invloed is moeilik om mis te lyk; orals is tempels, brand wierook, en word blomme neergesit. Ten spyte van die voorvol strate is die verkeer verdraagsaam en respekterend. Ons word voorgekeer en welkom geheet. Vrae word gevra hoekom ons op Bali besluit het, hoe lank ons wil bly en hoe Namibië is. En dan afgeëindig met seënwense om voorspoedig verder te reis en Indonesië te geniet. En ek kry jammer dat ek nie na Bali wou kom nie.

Die toerisme infrastruktuur in Kuta is inderdaad indrukwekkend. Luukse hotelle sit ingeryg langs die strande, dit wemel van restourante, gedenkwinkels en streelpersele en die baie Australiërs is oral. Ja, mens herken hulle. En ons sien hulle invloed. Ozzie dit en ozzie dat. Ons wonder oor die aaklige slagting van 2002 toe meer as 200 mense in ‘n bomontploffing gesterf het. Iemand noem ‘n syfer van omtrent die helfte van alle besoekers aan Bali wat van Australië is. Vlugte tussen Australië en Bali is supergoedkoop, en ja, dis nie noodwendig die room van Australiërs wat hier in Kuta rondloop nie. 


Ons besluit om te skuif na Ubud. Homestay hierdie keer, in Pondok Permata aan die bokant van die dorpie. Dis ‘n mooi plek, en dit word nog mooier toe ons die prys hoor. Ubud is ‘n juweel. Klein winkeltjies, handwerk, kuns, tempels, mooi ingange, restourantjies, vol straatjies, pragtige tuine, ryslande en lieflike stappaadjies. Opvallend vir ons is die afwesigheid van Australiërs. En Britte. Nie-Engelstalige toeriste is skielik in die meerderheid. Hier is ook geen mol nie. Luukse hotelle en deftige restourante is ook minder. Ons wonder daaroor. En ons bely dat ons van Ubud hou.

Oor ‘n biertjie begin ons wonder waarom ons van Ubud hou. Toe die bier leeg is, weet ons – die slegte goed is uitgeskakel. Ons voel nie uitgebuit nie, daar is respek en belangstelling, geen pretensie, pryse is mooi laag, diens is goed en die mense is vriendelik en behulpsaam. En daar is genoeg mooi om te geniet sonder luukse restourante en blyplekke, sonder mols. 

Hansie Slim

Dit is Radio Suid-Afrika. Hier volg die nuus gelees deur Daniel Kirstein. Eers die hooftrekke: ‘n Geskil het ontstaan met die uitlewering van die oorskot van …

Smiddae tussen een en halftwee was gewyde tye in ons huis. Ook saans tussen sewe en agt. Dit was die tye waarin daar meer geluister is as gepraat. In die middag het ons geluister na afkondigings oor “radioprogramme wat deur die loop van die dag volg”, noodberigte (“Daar word gesoek na Meneer en Mevrou Swart van Aliwal-Noord wat iewers op reis is tussen Upington en Postmasburg. Dit is in verband met Meneer Swart se moeder.”), die weervoorspelling en dan die nuus, stiptelik om kwart-oor-een. Die nuus is gevolg met die streeknuus. Saans was die nuus om sewe, gevolg deur die weervoorspelling, Boekevat en die storie – Wolwedans in die Skemer, Ongewenste Vreemdeling of dalk Die Wildtemmer.

Ek onthou die meesleurende stemme van Morkel van Tonder, Edwil van Aarde, Fonnie du Plooy, Daniel Kirstein, Leon van Nierop, Nic Swanepoel en Thinus de Villiers. Hul stemme het geloofwaardigheid aan onakkuraathede soos noodberigte en die weervoorspelling verleen. Hulle het my ook geleer van woorde soos plek-plek, elders, Kaap Infanta, die platorant en mooiweer en warm tot bloedig warm. Met gesag is die nuus ingelui met “Dit is Radio Suid-Afrika. Hier volg die nuus gelees deur Daniel Kirstein. Eers die hooftrekke: ‘n Geskil het ontstaan met die uitlewering van die oorskot van …”

“Weervoorspelling” was waarskynlik een van die eerste groot begrippe wat ek onder die knie gekry het. Die draadloos het ‘n bepalende bydrae in hierdie verband gehad. Die weer was vir ons Dorslanders belangrik. Meer korrek – die moontlikheid van reën was vir ons belangrik. Ons het elke dag met aandag geluister na die kanse vir reën, selfs twee tot drie keer, en die moontlikheid daarvan het die luim in die huis beïnvloed, en vendusies en biddae help beplan. 

Weervoorspelling in Maleisië, daarenteen, is waarskynlik ‘n verwaarloosde, onbelangrike wetenskap omdat dit byna geen doel of bestaansreg het nie. Dis elke dag warm. En dit kan elke dag reën. Dis selfs snags ook warm. En dit kan snags ook reën. Niemand hoef iets hieroor te voorspel nie. En niemand raak opgewonde oor belowende reënkanse nie. Want dit gáán reën. Hard en baie. Net as die lug blou is, gaan dit nie reën nie. Wat nie sommer gebeur nie.

Kota Kinabalu kry omtrent 2400mm reën per jaar. Ander dele van Maleisië, soos Berg Kinabalu, kry selfs meer reën. Ons wil graag die berg gaan klim. Die berg is meer as 4,000m hoog en vorm die middelpunt van die Kinabalu Park van 75,000ha, ‘n Wêrelderfenisgebied sedert 2000. Kinabalu Park word geag as een van die verskeidenheidrykste plantegroeistreke in die wêreld omdat dit oor vier klimaatstreke strek. Ses plantegroeisones met ‘n geskatte 6,000 plantsoorte kom hier voor, meer as die helfte van die hele Borneo se plant spesies. Die laerliggende dele is warmer, bome hoër as 50m is algemeen en die ondergroei is dig. Hoër op teen die berg raak dit koeler en die plante krimp in hoogte. Permanente watervalle en strome loop al langs die boep van die berg.

Ons neem ‘n langafstandbus na Kundasang, die gehuggie naby Berg Kinabalu. Ons kry blyplek om die draai van die ingang na die park. Die uitsig is mooi, maar die geriewe verdag.

Maleisiese badkamers is byna sonder uitsondering altyd nat. Te nat na ons sin. Dis omdat die stort en toilet in ‘n beknopte kombinasie in dieselfde klein vertrekkie is. Sonder uitsondering is daar altyd iewers ‘n permanente lek, of ‘n plassie water. Hoewel ons dit gaandeweg gewoond geraak het, is ons toenemend opgewonde as die stort verder as een meter vanaf die toilet is. Solank dit skoon is, kan ons deurdruk met die beknopte omstandighede, maar die blyplek hier in Kundasang toets ons uithouvermoë. Badtyd word ‘n beproewing en ons besluit om ‘n ander kamer te vra. 


Met die kamer-episode afgehandel, pak ons die park aan die volgende oggend. En besef onmiddellik dat dit nie maklik is om die berg uit te klim nie. Eerstens is daar ‘n waglys tot in Augustus en tweedens moet mens diep sakke hê om dit te kan bekostig – N$4,500 per persoon. Dis vir die roete van 8,8km met ‘n gids en luukse akkommodasie, oor twee dae. Ons maak vinnig somme – met N$9,000 kan ons nog lank en ver reis. Ons besluit om liewer net die gewone stappaaie te doen en nie vir Duckelina die bokant te gaan wys nie. Ons gaan liewer na die kruin van onder af kyk. 

Behalwe vir gereelde rotstortings is die reënwoude rondom Berg Kinabalu ongeskonde. Geen byl is nog gelê teen enige boomstam nie. Ons het ‘n groot keuse van stappaaie, met verskillende moeilikheidsgrade, lengte en uitsigte. Ons kies die langste een, al langs die Liwagu Rivier, opwaarts tot by die Timpohon Hek waar net die bergklimmers deurgelaat word. Ongelukkig vind ons halfpad uit dat die roete gesluit is vanweë ‘n rotsstorting en ons moet oorslaan na die tweede langste roete.  


Nogtans is dit ‘n staptog wat ons nie gou sal vergeet nie. Ek was nog elke keer opgewonde oor ‘n enkele orgidie wat ek aan die groei kon kry, hier kom meer as 800 soorte orgidieë voor! En hulle groei oral. Verder is hier meer as 60 eikesoorte, meer as 80 soorte wildevye, meer as 50 soorte palms, by die 40 soorte gemmer, omtrent 30 soorte bamboes, en meer as 600 varingspesies. Boomvarings hier word tot 20m hoog. Orals is lugplante, plante met blomme, mosbegroeide stompe en stroompies. Ons sien weliswaar nie wild nie, maar kom darem op ‘n vars spoor van die “Clouded Leopard” af. En sien ook baie voëls.

Regoor die ingang na die park is ‘n plaaslike restourant. Na ons besoek aan die park gaan soek ons aandete. Terwyl ons eet, sak ‘n onvoorspelde reënbui uit. En ons kyk hoe twee mense vergeefs in die reën ‘n langafstandbus probeer stop. Dit hou aan reën, en ons drink maar nog ietsie, terwyl ons hier van onder af kyk na die kruin. Na die reën betaal ons – 18 Ringit in totaal. Dis N$54. So ja, nou kan ons weer verder toer. Daai N$9,000 wat ons gespaar het, gaan ons nog ver bring. 

Die Lêndies van die Hooglande

Op die Kalahariplaas waar ek groot geword het, was daar ‘n paar dinge wat ons nederig gehou het. Climax windpompe, Zero paraffien vrieskaste, Wolseley enjins en Land Rovers. As gevolg van alvier kon ek op ‘n stadium al die versies oor geduld in Die Bybel uit my kop opsê. Behalwe droogte was daar min ander dinge wat soveel grondige redes vir skietgebedjies verskaf het. Terselfdertyd was daar min vreugde so groot as enigeen van die vier korrek gefunksioneer het. 

Van die vier het Land Rovers waarskynlik die sterkste vormende rol in my lewe gespeel.

Die Lêndies van daardie jare was nogal spartaans. Daar was ‘n spaarwiel op die enjinkap, wat op sy beurt met twee rubberhake aan die bakwerk vasgemaak is. Die kajuit was sonder fieterjasies – skuifruite, luginlate onder die regop voorruit (party se voorruit was in twee gedeel), geutrakke waarin daar gewoonlik ‘n tang en draad en stukkie tjoep gelê het, ‘n lang, skewe ratkierie en twee korter kieries in geel en rooi vir 4×4 en donkierat, naakte deure, en dan die beskeie instrumentepaneel so groot soos ‘n skoenboks, met vlytige wit wysers. Daar was ook ‘n kenmerkende reuk, wat al hoe skerper geraak soos die Lêndie warmer geword het. En daai gesing van die ratkas, nes ‘n roomafskeier se onegalige geneurie.


Die Lêndies van daai tyd het graag gekook en ‘n waterkan was onontbeerlik. Ook was hulle lief om nie op die eerste swaai van die enjin te vat nie, daarom was die slinger agter die sitplek noodsaaklik. Met ‘n buitengewone hoë windweerstand en ‘n onderpresterende enjin was mens gelukkig om meer as 50 myl per uur op ‘n afdraende te haal. In die sand was hulle ook nie besonders indrukwekkend nie. Mens moes ‘n Kalahariduin gewoonlik meer as eenmaal storm, dis hoekom Pa altyd gepraat het van sy verkennersvoertuig. Die eerste maal kom mens tot teen die hang van die duin, die tweede slag amper tot op die kruin, net sodat ons oor die duin kon sien. En met die derde slag miskien oor. Ons buurman het uitgereken dat hy so gereeld met sy Lêndie in die sand vasgesit het dat hy drie maande langer sou kon boer andersins. Die ander buurman het weer gepraat van sy beproewingsvoertuig as hy van sy ryding praat.

Omtrent al die families uit my kindertyd het ‘n Lêndie gehad. Daar was kortgatte, stasiewaens, hardekappies en bakkies, petrol- en dieselmodelle, met of sonder tralies. Almal met nou ogies. En nie een het goeie brieke gehad of kort gedraai nie. Maar Lêndies het die land help makmaak. Al het hulle olie gelek en al was hul prestasie in sand onoortuigend, was hulle ten alle tye herstelbaar. Al was hulle nie stofdig nie, en al het hulle altyd iewers gelek as dit reën, was hul vering op onewe terrein legendaries. Die bakwerk (van aluminum nogal) was lig en roesbestand. En daar was min ander soorte 4x4s. Nogtans het ek stilweg ‘n eed afgelê om nooit een te hê nie. 

Lêndies bly kruis my lewenspad. Daar is familie en vriende wat my gereeld langs ‘n vuur probeer oortuig dat die nuwe modelle met rasse skrede verbeter is (is dit nog rêrige êrige Lêndies in elk geval?). Maar hulle verstaan nie my bittersoet verlede met Land Rover nie. 

Die Cameron Hooglande van Maleisië is vrot van Land Rovers. In alle vorme, kleure en toestande. Soos baie ander geharde Lêndie-lojaliste het die meeste eienaars meer as een: lopend of nie-lopend. Die rede vir multi-eienaarskap is vir my onduidelik: Is dit vir ekstra onderdele? Of om altyd ‘n alternatief te hê? Of bloot blinde liefde? 

Nietemin, die Lêndies word gebruik om die Hooglande te tem. Alhoewel die Hooglande byna op die ewenaar lê, is dit koel. Maar nat en met ‘n steil terrein. Gereelde verspoelings en volop modder. Dus, geskik vir Land Rover. Daar word met Lêndies geboer, plantasies bestuur, vrag aangery en mense vervoer. 

So is ons ook met ‘n Lêndie Berg Brinchang, een van die spitse van die Hooglande, uit. Kronkelend op teen die berg, verby teeplantasies en groente- en aarbeiplase tot by die kruin. Sonder moeite. Saam met Appo, ‘n Lêndie-entoesias en twee ander paartjies. Albei paartjies, net soos ons, het besluit om hul werk op te gee en te reis. Nogal gerusstellend om iets so radikaals in gemene geselskap te hê. 


Die Hooglande se koel, nat klimaat was ‘n aantreklike ontvlugting vir die arme pienk Britte wat na Maleisië gesekondeer is tydens die koloniale periode. In die vroeë jare was daar egter malaria en die eerste setlaars het gesterf soos vlieë. Eers met die uitroei van malariamuskiete en gevaarlike diere soos tiere en giftige slange is die Cameron Highlands ingebreek. Dis toe dat die Britte hierdie deel begin bewoon het en dis waarom mens hier teeplantasies, ou Britse herehuise, skons met aarbeikonfyt en, natuurlik, Land Rovers kry. Deesdae is hier ook baie Chinese boere (wat Maleisies en Engels praat). En ook Lêndies het. Bid jou aan!

Behalwe Lêndies, teeplantasies, aarbei- en groenteplase is die Hooglande ook bekend vir sy woude, altans dié dele wat nog ongeskonde is. Omdat dit koel is, groei die plantegroei stadiger en is hoë bome raar. Dis baie nat en vogtig, en daarom moswêreld. Indrukwekkende lae mos, alge, ligene en varings as ondergroei en bome as die hoërstand plantegroei. 


Die woude van die Cameron Hooglande is onder permanente bedreiging, al lê ‘n groot gedeelte binne ‘n bewaringsgebied. Goente- en aarbeiboerdery is ‘n florerende bedryf en word in tonnels verbou. Vars blomme is ook ‘n groeiende bedryf. Die bloeiende akkerbousektor is in voortdurende kompetisie met die natuurlike woude. Vir spasie, maar ook op indirekte maniere soos die aanlê van infrastruktuur en besoedeling. Waar die plantegroei verwyder is, is daar modder en verspoeling. Rommelstrooi is ‘n yslike probleem terwyl vergiftiging as gevolg van die gebruik van kunsmis, aanvullers en pes- en siektebeheer ook plaasvind. Omdat dit so baie reën, is erosie ‘n opsigtelike probleem en alle stroompies besaai met rommel. 


Die beste manier om die ongeskonde woude van die Hooglande te verken, behalwe met ‘n Lêndie, is te voet. Rondom die dorpies Brinchang en Tanah Rata is daar ‘n rits voetslaanpaaie deur die woude. 

Ons het drie van hulle verken. Maar wees gewaarsku, dit reën baie en jy moet jou tydsberekening reg hê om droog op die ander kant van ‘n roete uit te kom. Ons was gelukkig en kon elke keer vanuit ‘n eetplek kyk na die reën. En na Lêndie-bestuurders wat natreën binne-in hul rygoed. 

Tibetstories oor ‘n koppie tee

Al gehoor van die bokser van Qingdao? Die ou wat China van hoek tot kant deur gestap het? Ons het ook nog nooit van hom gehoor nie, totdat ons by hom en sy gesin in Qingdao oorgebly het. 

Maizi (sy naam beteken letterlik wheat, wat ook die naam van sy blyplek is) is ‘n man van min woorde. 


Gewoonlik sit Maizi agter sy pyp en mymer. Dalk herkou hy herinneringe van sy 5,000km fietsrit vanaf Qingdao na Tibet wat hy in 1991 as 24-jarige voltooi het. 


Of dalk oor die staptog van 4,328km op die syroete tussen Xi’an en Kashgar wat hy stoksielalleen afgelê het oor vyf maande in 1994/5. Of dalk toe hy op die noordelikste, suidelikste, oostelikste of westelikste punt van China gestaan het.


Een van Maizi se groot drome was om van hoek tot kant deur Afrika te stap. Maar dit het nooit realiseer nie. Toe stap hy maar altesaam 17,800km te voet deur China. Met net twee pare stapskoene. En hy gaan gee skool in Pulan, Tibet in 1998 en 1999 en word die eerste vrywillige ter wêreld wat dit doen. En hy ontmoet vir Gù in Jianxi op een van sy staptogte.

Maizi was ook ‘n joernalis. En ‘n bokser. Intussen het hy die bokshandskoene opgehang. 


Hy skryf ook nie meer nie. Sy herberg in Qingdao is nou sy passie. Dis hier waar hy en Gù en hul dogtertjie Cici hul gaste trakteer. Orals hang sy memoralia; sy ysbyl, waterbottel, kiekies, stewels, notas, briewe. ‘n Herberg vol herinneringe.


Ons kuier saam. Drink saam tee. Luister na stories oor Tibet. Ruil gedagtes uit oor reis en stap. Oor mense, oor musiek. En nou speel die African Jazz Pioneers, Johnny Clegg en Oliver Mtukudzi ook kliphard in The Wheat se binnehof. 

Qingdao het ‘n kleurryke verlede. Haar Chinese wortels gaan terug tot 6,000 jaar. Pluspunte was die natuurlike hawe, goeie viswaters, lieflike klimaat en strategiese ligging met betrekking tot Beijing, Korea en Japan.


En toe kolonialiseer Duitsland die deeltjie van China in 1898. 


Duitsland verander die hoofpad deur die dorpie na Marktstrasse, lê nog ‘n paar breë strate aan, vestig behuisingsareas, bou regeringsgeboue, elektrifiseer die hele plek, bou ‘n Rooms-Katolieke kerk op die een bultjie en ‘n Protestantse Kerk op ‘n ander en sorg vir ‘n paar eerstes in China soos riolering en skoon drinkwater.


 Op ‘n mooi aand in 1903, oor ‘n goue koue, besluit Horst, Jurgen en Uwe om die Tsingtao Brouery in Qingdao te vestig en so met die hulp van die Reinheitsgebot vir China oor te neem.


Duitse beheer is met die eerste Wêreldoorlog beëindig. Maar die Duitse nalatenskap word vandag nog met passie gekoester. 


Meeste van die ou Duitse geboue het behoue gebly en word as gedenkwaardighede bewaar. 


‘n Vreemde statigheid word deur die twee kerke oor die stad verleen. Albei is in gebruik. En in die straatkafees bring Tsingtao bier ‘n gemoedelike feestelikheid. Visgeregte is uiters gewild, en saam met die bier kry mens nogal ‘n Ocean Basket gevoel. 


Qingdao het ‘n huidige bevolking van net meer as 9 miljoen inwoners en is, behalwe vir Tsingtao, die tuiste van Hisense en Haier. Verder is dit een van China se bedrywigste hawens en ‘n belangrike basis van die Chinese vloot. In 2008 was Qingdao ook deel van die Olimpiese Spele met die aanbieding van die watersportitems. 


Qingdao is ook China se trou-hoofstad. 


Hier laat neem voornemende paartjies hul troufotos – op die kerkplein, met en sonder vuurwerke, op die strand, in kobbelstraatjies, in parke, op perde, orals. Om blyplek in Qingdao te kry, beteken dat jy pal in direkte kompetisie is met honderde voornemendes wat ook ‘n dubbelbed soek. Op enige weeksdag is daar meer bruide te sien as oor enige naweek in die Tintenpalast se tuine. 


So vertel ‘n vriend my eendag van Windhoek se stadspolisie wat ‘n klomp boemelaars onder die Jakarandabome in die Tintenpalast se tuine wakkermaak. So terloops raas een van die poliesmanne met die boemies omdat hulle so mors. Hy wys na die leë plastieksakke, bierbottels en KFC-houers. “Nee Meneer”, sê een van die boemies. “Issie ons wat so mors nie, issie bruide”.

Die bruide van Qingdao mors darem nie so erg nie. 

Ons verlaat Qingdao met ‘n sak vol herinneringe. En ons nooi die Temmer van Tibet en sy gesin om eendag saam met ons te kom stap in Afrika. 

Die Berge Fantasties 

Zhangjiajie is nou nie juis ‘n naam wat so lekkersê soos Aranos nie. Aranos is spikkelklein en Zhangjiajie ook (volgens Chinese maatstawwe). Alhoewel laasgenoemde meer as ‘n miljoen inwoners huisves en Aranos minder as tienduisend is daar tog ‘n vreemde verwantskap tussen die twee. Afspraak in die Kalahari met Prof Christo Pienaar in die hoofrol is ‘n Carfo-fliek uit my kinderjare en geskiet in die rooi Kalahari waar Aranos ook neersitplek gekry het. Op sy beurt was die berge naby Zhangjiajie die inspirasie vir die fliek Avatar.

Zhangjiajie lê in die skadu van Tianmenberg. Dié berg is bedrieglik steil en styg oor ‘n kort afstand van 200 tot 1,500m. Bo is daar ‘n mooi plato vanwaar mens nogal wyd kan sien. Hoog teen die byna loodregte hange sit daar ‘n reuse grot wat mens ‘n uitsig “dwarsdeur” die berg gee. Tesame het die grot en die mooi uitsig op die plato daarvoor gesorg dat een van die langste kabelkarlyne in die wêreld hier aangelê is.


Ons besluit om Tianmenberg te besoek. Miljoene Chinese besoekers per jaar kan mos nie verkeerd wees nie.


Ons vertrek op ‘n witkneukelrit in ‘n bussie berg-op. Na die hoeveelste harnaalddraai besef ons hoekom die bestuurder se waarskuwing om ons vas te gord so ferm was. Die gille en gelag raak al hoe senuweeagtiger hoe hoër ons gaan. Uiteindelik spoeg die bussie ons genadiglik op ‘n parkeerterrein hoog teen die berg uit.


Toe begin die trappe. En ek besef dat die kleuterrympie “Trippe, trappe, trone” dalk nie so onskuldig is nie, maar eintlik ‘n martelliedjie is. Ons sweet, swoeg en swyg. Tans is daar aanbouery op die trappe. Vir ‘n bergfiets downhill track. Verbeel jou!


Toe die trappe ophou begin die roltrappe. Jy lees reg. Roltrappe. Na agt stelle hou ek op tel. Van bo af het mens, uhm, asemrowende uitsigte. Daar is glaspaadjies, houtpaadjies en hangbrûe. En 11km voetpaadjies kronkel deur die woude. Dis ‘n karstlandskap, so daar is grotte en skeure, spitse en kranse. Elke nou en dan is daar ‘n platform met die mooiste uitsig. Kiekomaanwêreld.





Ons stap elke liewe paadjie en neem die kabelkar afwaarts. Byna 7,5km lank, en ons land uiteindelik in die middedorp digby ons blyplek. Pootuit, maar o so tevrede. Môre vat ons die Tianzishanberge, omtrent 35km verder, aan. Avatarwêreld.

Weer in ‘n bussie wat ook skoolkinders, boere, werkers en enige ander soort passasier op- en aflaai. Tot by die hek van die Zhangjiajie Nasionale Park. Hier klim ons af, kaart in die hand, op ‘n bedompige oggend.


Ons stap langs ‘n slingerende bergstroompie tot by ‘n plekkie waar ons dink die afdraai van die pad na die Hallelujaberg is.


Die paadjie word stiller en steiler. Honderde mosbegroeide trappies. Later is ons stoksielalleen. Salig – in hierdie digbevolkte land, dink ons. “Stairway to heaven” is nogal gepas vir hierdie geleentheid, besluit ek.

Maar na reekse en reekse trappies besef ons dat die plekke op die kaart nie opspoorbaar op die roeteborde is nie. Nie in Engels nie, en ook nie in Chinees nie. Hier’s fout, besef ons. Nogtans is dit verskriklik mooi. Ons wroeg voort, op en af, totdat ons op jelliebene by ‘n bushalte aankom met ‘n naam heeltemal anders as die een op ons kaart. Ons ry met die bus tot by die plek waar ons begin het.


Alhoewel dit ‘n mooi paadjie was en ons behoorlike oefening ingekry het, besluit ons om môre weer te probeer. Afleiding 1: Nie alle kaarte is akkuraat nie. En ‘n kaart wat amper akkuraat is, is nie akkuraat nie. Soos ‘n vrou nie amper swanger kan wees nie. Afleiding 2: Paadjies sonder naamborde van die bestemmings is onbetroubare paadjies. Afleiding 3: As daar niemand op ‘n paadjie stap nie, hoort jy ook nie daar nie. Moet veral nie alleen op mosbegroeide, afgesonderde paadjies stap nie.


Gewapen met ‘n heelwat beter kaart pak ons die roete weer ‘n keer aan. En ons ontmoet ‘n paartjie uit Indonesië wat saam met ons stap. Nou is ons darem vier, op soek na Halleluja.


Verskeie stappaadjies loop deur die park, begin onder en eindig bo-op die plato. Bo is daar busse wat heen-en-weer tussen die eindpunte loop. Daar is kabelkarre en, glo dit as jy wil, ‘n hysbak om jou weer onder te kry. Ons kies die een kabelkarroete afwaarts. Dit bring ons tot in die dorpie Wulinyuan, vanwaar ons weer die bussie terugneem tot in Zhangjiajie.


Om Zhangjiajie binne te dring is makliker as om die plek te verlaat. Kyk, die gebergtes rondom Zhangjiajie is wragtig pragtig. As ‘n selferkende kiekomaan was dit nogal traumaties om te wonder of ek dalk ‘n besondere kiekie kon gemis het.

Daar is egter ook logistieke uitdagings. Direkte vlugte na en vanaf groter stede soos Xi’an, Shanghai en Beijing is slegs laataand, ‘n onsmaaklike tyd. Want mens is dan op ‘n gulsige taxibestuurder aangewese om ‘n onsekere bestemming te probeer bereik – ‘n uiters beproewende situasie. Treinverbindings is ook beperk en, soos ons geleer het, die naweektreine is stampvol.

Vir ons was al uitweg om ‘n bus na Changsha, ‘n groter stad, te neem vanwaar ons die oornagtrein na Beijing kon kry.


Dit reën toe ons in die bus klim. Ek skuif terug en luister na Vampire Weekend se M79. Behaaglik. Die berge fantasties is by Zhangjiajie.