Goue sterretjie

Ons sien hom die eerste maal Saterdagoggend. Tussen die parkeerarea en die winkels stap hy ons tegemoet, groet vriendelik in Afrikaans en verduidelik iets oor lekker kos, veral die potjie. Ons teruggroet is ontwykend, en ons neem gemaak-beleefd die pamfletjie wat hy uitdeel. ‘n Vinnige kykie is genoeg om ‘n vroegtydige nee te formuleer en die pamflet word in die rooi handsak gebêre, saam met lipstiffie, tissues, beursies, selfone, sleutels, ‘n potjie room, ‘n leë brilhuisie en ‘n pen. En ons stu voort na die veilige beskutting van die inkopietempel, bewaar teen die karwagte, smouse en bedelaars daar buite.

Sondagmiddag, in min of meer in dieselfde omtes, is ons op soek na ‘n draairoomys. En so al lekkende en suiende, dwaal ons doelloos rond. Verby die eetplek wat die man gister aan ons adverteer het. Hy en nog iemand staan voor die eetplek. Hy kom vorentoe en groet weer beleef: “Môre Meneer. Môre Mevrou. Ons het lekker kos.” Hierdie keer talm ons om bedagsaam te luister. Hy slaan oor in Engels en begin verduidelik wat ons op die spyskaart van die eetplek kan verwag. Dan stop hy, en sê skielik: “Maar ek ken julle mos! Julle bly hier naby. Ek is Petrus.”

Ek sien hoe die sjokoladedop op my roomys in glibberige plate verdeel, amper soos Alfred Wegener se teorie oor die drywing van die kontinente. Terwyl my tong die kontinente onder beheer probeer kry, bely ek, ja ons woon hier naby. Maar hoe ken hy vir ons? In sy twintigs, netjiese haarstyl, omtrent my lengte, en ‘n klein goue sterretjie op sy een voortand. Vinnig gaan ek deur die leggers van my geheue: Was hy ‘n student? Dalk iewers ‘n kollega? Of dalk deel van ‘n span werkers by die huis? 
Genadiglik begin Petrus verduidelik dat hy eendag desperaat by ons huis aangeklop het op soek na ‘n werkie. Ek was buite doenig, en het toe gevra dat hy die kar moet was en my bietjie moet help met tuinwerk. Vaagweg begin ek onthou. Sy Engels was beroerd, sy Afrikaans het bestaan uit “Meneer”. Maar Petrus vertel nou in vlot Engels dat hy my gesprek met hom onthou. 
Hy was jonk, maar gewillig om te luister. Ons het vir hom ‘n goeie woordjie gedoen by ‘n kontrakteur en hy het die geleentheid aangegryp. Na ‘n paar projekte op verskillende plekke in die land het hy ingeskryf om sy ambag te begin doen tot in sy tweede jaar. Toe raak die werk skaars, en sy geld skraps. En hy begin werk as ‘n kelner by die eetplek. Sodra hy weer genoeg geld het, gaan hy weer verder studeer. 
Petrus is diep dankbaar. Hy wou al lankal vir ons dankie gesê het, maar hy het my nommer verloor. Nou sê hy maar dankie. Vir een enkele gesprek. Die gesprek wat genoeg vonk gegee het om sy lewe in ‘n rigting te kry. Hy is vasberade om sy ambag te voltooi, en hy sal eendag vir my graag sy sweiswerk wil wys.
Ons staan stom. Die kontinente op my roomys is totniet, en so ook my woorde.
As mens vorentoe kyk, weet jy nooit hoe groot of hoe duidelik die spore is wat jy agterlaat nie, besef ek. 
En in hierdie tye is dit so belangrik om vorentoe te kyk. 

Advertisements

Relatiwiteit

Na ses maande op reis met rugsakke is dit tyd vir bestekopname.

Dit was ‘n besondere geseënde tyd. Geen terugslag of groot teëspoed nie, geen besering of ernstige siekte nie, geen groot verlies of diefstal nie. Ja, ek het wel ‘n ligte verkoue en ‘n loopmaag opgedoen, maar dit sou ek by die huis ook kon kry. En ek is besig om albei my groottoonnaels te verloor vanweë Rinjani, maar dis pynloos. Klink baie erger as wat dit is.

Wat was die beste? Onregverdige vraag. Teenvraag – wat is die kriteria?

Eintlik is ‘n vergelyking onvanpas. Elkeen van die lande het sy eie stel mooi herinneringe opgebou. Ons sal elkeen onthou oor sekere redes. En ons sal na elkeen kan terugkeer. Voor dan gaan ons eers probeer om by ander onbekende plekke op aarde uit te kom. Reis is om te ontdek, om te verken, om ‘n plek te ervaar. Nie eintlik om dit weer te besoek nie. En om te talm. Bietjie langer te vertoef, te beleef, om die plaaslike dinge te doen.

Waarskynlik het ons die gemiddelde ouderdom van rugsakreisigers wêreldwyd ‘n bietjie gelig. So ook die gemiddelde ouderdom van gaste in hostels en homestays. En saam met ander rugsakreisigers op busse en jimneys, driewiele, poegies, bote en oorslaaptreine het ons gesorg dat die gemiddelde ouderdom van hul tipiese passasiers effens klim. Nogtans het niemand ‘n wenkbrou gelig omdat ons aan die bokant van 50 is nie. Niemand het ons ge-oom of ge-tannie nie. Inteendeel, ons het nêrens Afrikaans gehoor nie. Ons het wel in Afrikaans stiltetyd gehou en met mekaar in Afrikaans gepraat. En geblog in Afrikaans. Maar dit was die enigste Afrikaans vir ses maande.

Dan was daar ook ‘n paar eerstes as Namibiërs: In Zhangjiajie, Guilin en Qindao en in verskeie ander plekke in China was ons waarskynlik die eerste Namibiese besoekers. In Coron het ons die tweede speldjie in Namibië op ‘n wêreldkaart gedruk (laat weet ons as jy dalk die eerste speldjie ingedruk het), en op die Kecil Perhentian in Maleisië het ons die eerste Namibiese spore getrap, so ook op Rinjani en twee van Indonesië se 17,000 eilande. Goed, as ons nie die eerste Namibiërs was nie, was ek waarskynlik die eerste een uit die suide van Namibië.

Ons het probeer om boek te hou van ons uitgawes, en ons het probeer om ons ervarings op te skryf. Ons kan raad gee, ons kan sekere goed aanbeveel en sekere goed afraai. Die bedoeling was nooit om ons inligting op te teken en as ‘n boek vol wenke te verkoop nie. Maar dis ook nie materiaal wat ek graag op skrif wil stel nie. Ervarings is afhanklik van persepsie, en die oorvertelling daarvan is bloot ‘n opinie. Twee mense kan dieselfde ding beleef en twee uiteenlopende stories daaroor vertel. Vir wie glo jy?

Hoekom het ons dan teruggekom? Oor klomp persoonlike redes. Familie is vir ons belangrik, en daar is ‘n paar dinge op hierdie front wat ons aandag nodig het. My 88-jarige pa het siek geword. Ons dogter wil trou. Ons seun wil universiteit toe gaan. Ons moes kies tussen voortreis of familie. En ons kies familie.

Miskien is dit ‘n geleentheid om suidelike Afrika opnuut te verken. Dis so ‘n wonderlike stukkie wêreld, hier onder ons neuse. Groot dele wat ons nog nie ken nie. En skielik wonder ek oor die betroubaarheid van die teks in my destydse Standerd 4 Aardrykskunde handboek. Waar is die mielie-vierhoek nou eintlik? Hoe wild is die Wildekus nou eintlik, of hoe groot is die Vaaldam regtig? Hoe lyk die Witwatersrand deesdae? Is die Vrystaat nogsteeds so plat? Waar begin en eindig die Karoo?

Op ons vlug met Ethiopian Airlines kyk ek na die verbeeldingryke fliek Interstellar. Ek gaan op ‘n reis deur ons kosmos, wat ek werklikheid noem. Konneksies tussen ons aarde en die uitspansel word gemaak, en die onderskeid tussen realiteit en denkbeeldigheid word vaag in ‘n spel van tyd, ruimte en swaartekrag. Soos alles ineen weef, word alles relatief – ‘n maand in die ruimte word etlike dekades op aarde; afstand, spoed en rigting word niksseggende verwysings; die effek van gewig en swaartekrag verdwyn. Die antwoorde op ons aardse omgewingsvraagstukke word in die heelal gesoek. Toekoms en hede raak deurmekaar, tyd word nie meer gemeet nie. Alles raak relatief, en alles hou verband met mekaar. En ek begin wonder – wanneer gaan die hede oor in die toekoms? Die antwoor is so vaag soos daai tyd net voordat jy aan die slaap raak. En soos in ‘n droom raak die onderskeid tussen my werklikheid en denkbeeldigheid relatief.

Dalk is reis ook so. Mens kry die antwoorde vir die uitdagings by die huis op ander plekke. Jou uitdagings word relatief, jy kyk na jou eie wêreld met ander oë. Ek waardeer weer die goed wat vir my vanselfsprekend geword het, ek raak weer opgewonde oor seldsaamheid en besondersheid.

Suidelike Afrika is so uitsonderlik mooi. Soveel verskeidenheid, soveel energie en soveel opwindende kontraste. Soveel kultuur en geskiedenis, soveel skoon lug en onbesoedelde omgewing, soveel minder mense. Soveel stilte, soveel kranse wat antwoord gee, soveel ongeskonde natuur.

Ja, daar is vuil op die ruit. Maar ons moet ‘n slag na die prentjie daarbuite kyk. En nie net na die vuil op die ruit bly staar nie. Die verskil tussen nou en die toekoms is relatief. Dalk is daar meer samehang as onderskeid, dalk maak dit sin om aan denkbeeldigheid aandag te gee. Dalk is ons drome nie so onwaarskynlik soos ons dink nie.

Eintlik is ons werklikheid so relatief.

Ons het gespring.

Vanuit werklikheid na onwaarskynlikheid. Miskien was dit dom en baie onverantwoordelik, maar dit was nie moeilik nie. En ons gaan nooit spyt kry nie.

img_0472

Klippekou op ‘n krater

Wat is die einddoel wanneer jy bergklim? Om die spits te bereik en ‘n vlag te gaan hys of ‘n selfie op die spits te neem? Doen jy dit omdat almal dit doen of gaan soek mens iets – jouself, selfvertroue of iemand anders? Of is die einddoel van bergklim bloot om weer heelhuids onder te kom en te kan vertel dat jy dit al gedoen het?

IMG_2790

Rinjani is 3726m hoog, die tweede hoogste van Indonesië se 129 aktiewe vulkane. Voorheen was Rinjani glo heelwat hoër. Na ‘n hewige uitbarsting in 1257 het ‘n groot deel van Rinjani verdwyn. Net ‘n kraterrand, die caldera, van ongeveer ses tot agt kilometer in deursnee het oorgebly. Die rand van die krater vorm ‘n kegel met ‘n lawaput in die middel. Bo-op die lawaput is ‘n kleiner vulkaan, bekend as Gunung Baru. Laasgenoemde word omring met ‘n niertjievormige kratermeer, bekend as Segara Anak, op die bodem van die caldera.

Rinjani het laas in 2010 geroggel, maar nie tot uitbarsting gekom nie. Toe die ou grootman in 1257 sy keel skoon gemaak het, was die weer wêreldwyd oor ‘n tydperk van twee jaar daarna koeler. Hiervan getuig sulfate wat in die yslae van Antarktika gevind is. 1257 was dalk nie die regte jaar om Lombok te besoek nie, vermoed ek. Liewer 2017.

Die staptog na Rinjani se spits begin van die Senaru kant, dis glo die makliker deel.

Eers net ‘n paar verduidelikings: Die ouens wat die kaartjies vir so ‘n staptog verkoop is baie meer geïnteresseerd in die verkope as om inligting oor die staptog uit te gee.

Eers by ons basis besef ons dat die eerste nag se akkommodasie spartaans basies is. Ons badkamer is ‘n nat hok uitgerus met net ‘n toilet en ‘n verlore kouewaterstortkop. Geen wasbak, geen spieël, en die toilet word gespoel met water in ‘n skepding uit ‘n groot kantien water. Is dit dalk doelbewus so beplan om mens sielkundig voor te berei?

Ons besef ook dat ons winterklere moet hê omdat dit bitter koud raak bo-op die berg. En kopflitsies vir die gedeeltes wat ons in die nag moet loop. En dat ons bogemiddeld fiks moet wees. Huh?

IMG_2713

Die res van ons groepie is ewe bekommerd oor die nuwe inligting. Daar is twee gidse, vier portiere en dan ons stappers. ‘n Duitse en Oostenrykse paartjie, ‘n Fransman, Italianer, Chileen, en ‘n Hollandse meisie – almal onder dertig – en ons twee middeljarige Namibiërs. In die naam van internasionale eenheid begin ons die staptog. Lus het mos nie brieke nie.

Die aand voor ons staptog hoor ons van ons Liefkind se verlowing. Daar kan seker nie beter nuus wees vir ‘n ouer as om te hoor dat jou gesin gaan uitbrei met nog ‘n kind nie. Ganse van dieselfde dam. Ons hoor van hulle mooi oomblik, en ook hoe hulle saam gebid het. Ons harte is warm, en ons wange nat.

Die eerste ent van die staptog is op ‘n geplaveide, en toe ‘n sementpaadjie, tussen koffie- en kakaoplantasies deur. Heel gemaklik. Sement gaan oor in grond en die plantasies gaan oor in ‘n woud. Dis bedompig, die paadjie raak merkbaar steiler, sweet begin uitslaan, ons hyg en elke stop is ‘n gawe blaaskans. Kameraderie ontwikkel.

Fransman raak die siel van die groep. ‘n Jongman met ‘n bedrywige reisgeskiedenis. Het al by ‘n Moeder Teresa huis vir gestremde kinders in Indië gewerk, skoolgehou in Kambodja, en is tans ‘n trokdrywer in Australië. Altyd ‘n grappie en die musiek wat uit sy rugsak kom, hou ons aan die gang.

IMG_2718

Die paadjie raak al hoe steiler, en toe ons halte maak vir middagete begin dit reën. Die Dorslanders het gelukkig reënjasse byderhand, maar van die ander ouens raak nat. Na middagete sit ons die tog in ons reënjasse voort. En in modder. Dis glibberig en nat en die reënjasse laat ons sweet soos perde. Modder en sweet – ideale kombinasie om ons uithouvermoë te toets.

IMG_2734

Naby aan ons eerste kampplek, breek ons deur die wolke. Alhoewel ons weer sonlig het, is dit Racheltjie de Beer weer. Almal is op soek na droë en warm klere. Dit word donker en nog kouer. Die tentkombuis word ons skuiling, ons eet en kuier teen die koue. Een van die gidse sny sy vinger raak en ons Fransman kom tot die redding. Die pasiënt raak flou van die bloed, ek stop hom suikerwater in.

Genoeg gebeure vir die dag; kom ons gaan soek skuiling in ons eie tente teen die koue van die nag.

IMG_2732

Dis ‘n onstuimige nag van koue en wind. Nie die mees geskikte plek om ‘n sagte nagrus te waarborg nie; die grond is baie skuins en bitterlik hard. Met ontbyt hoor ons dat die ander ouens ook sleg geslaap het, styf is en nie genoeg droë en warm klere saamgebring het nie. Die Duitse paartjie besluit om terug te draai, maar ons ander sit die voete neer, verder die hoogtes op. Rinjani moet getem word.

IMG_2721b

Gedeeltes van Rinjani bestaan uit kwartsiete, maar die hoër dele is omtrent geheel en al bedek met basalte en vulkaanpuin. Dit veroorsaak dat die paadjies se oppervlakte òf los òf klipperig is. Moeilike terrein. Maar die uitsigte is mooi, ons bene bly gewillig en die ruskanse word al hoe meer waardeer.

IMG_2746

Eers bereik ons die kraterrand, en sak dan weer af na die binnekant van die caldera. Ons sien vir Gunung Baru, die kleiner vulkaan in die middel van die caldera, en die kratermeer.

Gunung Baru rook en stoom onrustig, soos ‘n bedonnerde dwerg. Lawa van sy vorige uitbarstings waaier as ‘n delta tot binne-in die kratermeer uit.

IMG_2751

Aan die buitekant van die caldera syg daar ‘n warmwaterbron. Die temperatuur van die water is net reg vir teemaak, maar die hoë swael-inhoud verhinder ons om wel tee te maak. Vir ons lywe bied die warmwater darem ‘n welkome badkans, na ‘n swem in die koue water van die kratermeer.

IMG_2755

Tyd vir middagete langs die meer. Tot ons ontsteltenis is ons nou weer verder van die spits af. Die klim is ook baie steiler, en die terrein nog rowwer as tevore. Ons bly moedig, al raak dit vermoeiend op die bene en elke opkyk ‘n foltering.

Dis sulke tye wat ek lank en diep dink oor epiese ervarings. Aan ander ouens se stories, hul reisverhale, kamptoere, gesinsvakansies. En iewers skop die bedwelming van hierdie herinneringe in en neem my verder. Hoër in hierdie geval.

IMG_2759

Hoog is dit inderdaad want ons eindig by die hoogste kampplek op die kraterrand, vanwaar ons na die spits toe moet stap.

Intussen het My Lief vir ons groepie ‘n naam gekry. Die Summiteers.

IMG_2765

Hierdie keer is die tente effens meer beskut teen die wind, maar dit word snags koud en die grond is weer skuins en hard. Baie ander spanne klimmers kamp ook hier. Om die spits te bereik teen sonsopkoms, en veral om nie te wedywer met hope ander klimmers nie, moet ons vroeg opstaan. Die nagrus is hard, koud en kort. Twee-uur word ons wakker gemaak met tee en koekies. Dis koud en donker. Laag-op-laag voorkoms.

Ek dink aan Robbie Wessels. Kopflitsie, harnas, check. Bravo 1, Bravo 1 wat is jou posisie? Ons begin ons laaste strek. Aanvanklik ‘n geleidelike klim, dan skielik baie steil met erge los grond.

Puinsteen.

Pynsteen.

Pyn en steun.

Die kraterrand bestaan omtrent geheel en al net uit vulkaanpuin. Dis soos om Duin Sewe of Big Daddy te klim, met die verskil dat dit in los, stowwerige grond met baie klippe is. Die roete volg nou stiptelik die kraterrand, weerskante tuimel die afgronde die donker dieptes in. En ons swoeg. Tree vir tree. Rus. Asemskep. Die lug raak al hoe dunner en die grond al hoe losser. Moeisaam kruip ons hoër. Ons kyk terug. Agter ons kruip honderde kopflitsies soos ‘n vuurvliegie-duisendpoot teen die kraterrand op.

Teen sesuur bereik ons die spits. En word waarskynlik die eerste Namibiërs wat dit gedoen het. Die son dreig om sy gesig oor die wolkelaag op die horison te wys, terwyl ‘n yswind waai. Ons probeer skuiling soek, want dis klappertandkoud. As ons gaan wag totdat die son uit is, gaan ons verkluim.

IMG_2772

Ons neem ‘n foto of twee, en begin liewer die tog afwaarts voordat ons verkluim.

Afstap is soveel makliker en gouer. Op ons terugpaadjie kom die son oor die wolke uit en ons stop. En bid vir ons twee kinders wat wil trou.

IMG_2777

Toe gly ons verder afwaarts tot by die kamp.

Ons kom honderde ander klimmers tee, hulle is nog op pad boontoe. Hulle hyg en blaas, ons praat moed in, en gly weer verder.

IMG_2778

By die kamp kry ons ontbyt en gooi die ergste grond uit ons skoene. Die Summiteers is almal asvaal van die stof.

Ons saal weer op en begin die afwaartse tog. Gly-gly, briek-briek. My bene raak jellierig, en ek en die drie vrouens in ons groep stap heel agter. Een van die gidse hang besorgd terug. By elke rusplek gooi ons grond uit ons skoene, en laat ons moeë voete bietjie asemhaal. Bekommerd sien ek hoe my groottoonnaels blou verkleur. Ons drie het goeie tye saam gehad die laaste paar jaar.

IMG_2787

As daar nie duidelike antwoorde is oor die doel van bergklim nie, hoekom wil mens dan ‘n krater uitklim? Na Rinjani het ek nogsteeds nie antwoorde nie, en dis beslis nie die gemaklikste terrein vir ‘n selfie op die spits nie. En ons het Rinjani ook nie geklim omdat almal dit doen nie. Ons het ook nie iets gaan soek nie. Heelhuids was ons ook nie. Maar dit was ‘n ervaring wat hope herinneringe gekweek het.

IMG_2794

Vieruur, die namiddag, word ons opgepik by die eindpunt van die staproete, agterop ‘n bakkie. Ons kronkel op ‘n paadjie tussen honde, hoenders, koeie en kinders deur tot by die plek waar die res van ons bagasie gestoor is. Ons neem afskeid van die ander Summiteers, klim in verskillende taxis en vertrek na die onderskeie plekke van verblyf.

Op pad klim ons weer oor na ‘n ander taxi. Dié kry ‘n papwiel, en ons klim weer oor na ‘n ander taxi. Halfnege, die aand, klim ons in Kuta Lombok af en begin blyplek soek.

By een van die volbespreekte plekke waar ons aanklop, is die gasheer so ontfermend dat hy sy seun, met my agterop sy motorfiets, stuur om vir ons blyplek te soek. Ons eindig by Kuta Bay Homestay. Daar is warmwater in die badkamer en ‘n dubbelbed met wit lakens. Ons boek in.

Toe ons die aand tussen die wit lakens inklim, wonder ons: Is dit nou die eintlike eindpunt van ons staptog? Wat was die einddoel van ons bergklim?

Belydenisse in Bali

In Bali het ek weer bely dat ek die onderwysers uit my verlede nie genoeg waardeer het nie. Hulle is die mense wat my breuke, die desimaal en die metrieke sisteem verduidelik het en my gedwing het om tafels te leer. Hulle is ook die mense wat my geleer het om te spel, te skryf en te redeneer. Dan was daar dié wat my probeer Engels aanleer het en dié wat my geleer het oor ander lande en kulture en hoe om kaarte te lees. En dié wat probeer het om met Gesondheidsleer, Godsdiensonderrig en Jeugweerbaarheid my op die regte pad te kry. Nie almal het ‘n ewe goeie joppie gedoen nie, maar met genade het ek darem nie te vrot uitgedraai nie. Ek is jammer dat ek nie altyd dankbaar was nie.

Die geldstelsel van Indonesië werk met baie nulle. Geen honderde nie, net duisende, miljoene en biljoene. Skielik moes ek diep delf om die metrieke sisteem toe te pas en uit my kop te kan deel en vermenigvuldig. Waar kom die komma nou weer as ek met duisend maal? Onwillekeurig het ek teruggedink aan die Wiskundemenere uit my verlede vir wie ek dankbaarheid skuld. Die een uit my laerskooldae het ‘n weglêsnor gehad, die een in Standerd ses en sewe wou eerder rugbyspeel en die een van die senior standerds kon sonder moeite in vryhand ‘n waterpas streep en ‘n volmaakte sirkel met bordkryt trek. Hulle was Menere, geskryf met ‘n hoofletter.

Terug na Bali en Indonesië. Ons het nie eintlik beplan om Bali te besoek nie. By mede-reisigers gehoor van die baie toeriste, veral die jonges wat net wil suip en partytjies hou, en dat die pryse effens duurder is as gevolg hiervan as in die res van Indonesië. Die plan vooraf was dat ons net ‘n nag of twee op Bali Eiland oorbly en dan onmiddellik verder beweeg.

Langtand bespreek ons blyplek, en kies sommer een van die billike opsies omdat ons in elk geval in die middel van die nag arriveer.

IMG_2468

Die blyplek se naam is Bread and Jam. Aan die einde van ‘n dwalende, nou straatjie die donkertes in. Ten spyte van die misleidende naam is dit ‘n lieflike plekkie – skoon, goedkoop en supersmaakvol. En ons word halfdrie in die nag met ‘n breë glimlag ontvang! Onwillekeurig dink ek aan Lukas 11 en al die ander lesse oor gasvryheid en vriendelikheid uit Die Bybel. En ek bely dat ek bevooroordeeld was oor ‘n naam, en oor gasvryheid.

Kuta, dié gedeelte van Bali waar ons bly, is besig. Baie besig. Die straatjies is nou en bedrywig. En alhoewel die strate oorvol is, is daar meer rede om opgewonde as teleurgesteld te raak.

IMG_2582

Kuta is skoon, netjies en die Indonesiërs is gaaf. Ons beweeg bietjie rond, en begin bou aan mooi herinneringe. Want Bali is mooi. Soos ons sien dat die pryse eintlik bekostigbaar is, raak Bali vir ons al hoe mooier. Ek bely toe maar weer dat ek verkeerd was oor Bali.

IMG_2458

Bali-eiland is Hindoe, in skrille teenstelling met die res van Indonesië wat oorwegend Moslem is. Die Hindoe-invloed is moeilik om mis te lyk; orals is tempels, brand wierook, en word blomme neergesit. Byna elke familiewoning het sy eie tempelhof, opsigtelik en soms in oordaad versier. Dis ook die sterk Hindoe-invloed wat Bali ‘n onmiskenbare styl gee – in die boukuns, dekor en tuine.

IMG_2528

Dis ook poegiewêreld dié, besef ons. Maar ten spyte van die oorvol strate, is die verkeer verdraagsaam en respekterend. Ons word voorgekeer en welkom geheet. Vrae word gevra hoekom ons op Bali besluit het, hoe lank ons wil bly en hoe ‘n land Namibië is. En dan afgeëindig met seënwense om voorspoedig verder te reis en Indonesië te geniet. Ek kry jammer dat ek nie na Bali wou kom nie en ek bely weer.

Toerisme in Kuta is groot en baie indrukwekkend. Luukse hotelle sit ingeryg langs die strand, en dit wemel van eet- en drinkplekke, gedenkwinkels en streelpersele.

IMG_2459

Een Rand is gelyk aan 994.04 Rupiah. Vir my doeleindes is dit rofweg 1 = 1000. Na my eerste besoekie aan die kitsbank voel ek nogal wintie want ek het skielik twee miljoen Rupiah in my beursie gehad. Die goeie nuus is verder dat een miljoen Rupiah jou verder bring as ‘n beskeie R1000. Dis goedkoop hier. En ek bely weer.

Die strande by Kuta is mooi. Baie mooi. Myle met kuierplekke. Hierdie deel van Bali moet baie meer gewild wees as wat ek gedink het. Ek bely weer.

IMG_2462

Goed, Kuta Bali is eintlik ‘n speelplek vir Australiërs. En daar is baie van hulle hier. Manne met hangsnorre en hemde sonder moue, wat sport op die skerms kyk in die drinkplekke op straat; oorgewig vrouens wat al swetende beding oor die pryse van aandenkings. Nee wag, nou is ek weer bevooroordeeld. Maar ja, mens herken die ozzies maklik.

IMG_2477

Ons sien ook hulle invloed. Ozzie dit en ozzie dat op die spyskaarte. Afslag vir ozzies by die winkels, by blyplekke, by verhurings. Ozzies oral.

IMG_2452

Ons wonder oor die aaklige slagting van 2002 toe meer as 200 mense in ‘n bomontploffing gesterf het. Daarvan was die oorgrote deel Australiërs. Iemand noem ‘n syfer – omtrent die helfte van alle besoekers aan Kuta is van Australië. Vlugte tussen Australië en die lughawe van Bali, Denpasar, is inderdaad supergoedkoop. En wie sal nou nie daarvan gebruik maak nie?

IMG_2480

Het ek al genoem dat die kuslyn van Bali Eiland mooi is?

Daar is lang, eindelose strande; strande wat iewers in ‘n klofie wegkruip; kranse wat geduldig die aanslag van die oseaan trotseer; ‘n see met branders en ‘n see sonder branders.

Bali bied inderdaad genoeg verskeidenheid om ‘n Bintang teen sonsondergang te geniet.

IMG_2464

Die weer, en die verkeer, kortwiek bietjie ons planne om meer van Bali Eiland vanuit Kuta te verken. Nogtans besoek ons ‘n Hindoe tempel of twee en ry langs afgeleë dele van die kuslyn in die suide. Die paaie slinger tussen ryslande en kokospalms en is besoom met winkels – met Bali meubels, Bali batik, Bali dekor, Bali beelde en alles wat mens in tydskrifte sien oor die Bali-styl.

IMG_2471

Hier moes al baie drome oor die begin van ‘n Bali-winkel ontstaan het, dink ek. Ons sien toeriste in gehuurde motors, op poegies en selfs op fietse. Bali is beslis gewilder as wat ek gedink het, bely ek weer.

IMG_2505

Om meer van die Bali-kultuur te sien, besluit ons om te verskuif na Ubud. En om bietjie uit die bedrywigheid van Kuta te kom. Sommer om ook van die baie ozzies weg te kom.

IMG_2509

Homestay hierdie keer, in Pondok Permata aan die bokant van Ubud. Op pad na ons pondok let ons op dat die homestays eintlik baie mooi plekke is. Pondok Permata stel nie teleur nie, dis ‘n pragtige en baie goed versorgde plek. En dit word nog mooier toe ons die prys hoor. Weer moet ek bely – omdat ek iets anders verwag het toe ek die woord pondok hoor.

IMG_2530

Ubud is ‘n juweel van ‘n plek met pragtige geboue en verruklike tuine. Die hande van sorg, eerbied, respek en omgee is duidelik.

IMG_2571

Ons stap in lieflike straatjies, met honderde klein winkeltjies, eetplekkies en interessante ingange.

IMG_2580

Ubud is eintlik deurvleg met stappaadjies. Langs tempels, deur tuine, tussen ryslande, oor brûe. Ons stap ons gô uit.

IMG_2539

En die kiekomaan werk oortyd.

IMG_2592

Die rustigheid van Ubud staan in skerp kontras met Kuta. Australiërs is opvallend minder in Ubud. Dalk is dit ons verbeelding, maar die Britte is ook minder.

IMG_2553

Die Hindoe-geloof is orals sigbaar in Ubud – in die vorm van tempels, maar ook in kulturele gebruike.

IMG_2585

Dalk is dit die Hindoe-geloof wat so ‘n kalmerende invloed op Ubud het. Nie net is die pas stadiger nie, maar Ubud is ‘n fees vir die oog.  Soveel aandag, soveel styl, soveel skoonheid. Ons nekke raak styf van kyk.

IMG_2605

Ubud lê in die middel van ryslande. Jy kan stap tussen die ryslande, maar jy kan ook in ‘n eetplek sit en staar na Indonesië se stapelvoedsel. Ubud is ook sonder ‘n mol. Dalk is daar geen ooreenkoms nie, maar die meerderheid toeriste in Ubud is nie-Engelssprekend. Luukse hotelle en deftige restourante is ook minder. Ons wonder daaroor. En ons bely dat ons van Ubud hou.

IMG_2621

Oor ‘n biertjie begin ons wonder waarom ons van Ubud hou. Toe die bier leeg is, weet ons – die slegte goed is uitgeskakel. Ons voel nie uitgebuit nie, daar is respek en belangstelling, geen pretensie, pryse is mooi laag, diens is goed en die mense is vriendelik en behulpsaam. En daar is genoeg mooi om te geniet sonder om jou tyd in luukse restourante en blyplekke en in mols deur te bring.

IMG_2622

Hansie Slim

Dit is Radio Suid-Afrika. Hier volg die nuus gelees deur Daniel Kirstein. Eers die hooftrekke: ‘n Geskil het ontstaan met die uitlewering van die oorskot van …

Smiddae tussen een en halftwee was gewyde tye in die huis waarin ek groot geraak het. Ook saans tussen sewe en agt. Dit was die tye waarin daar meer geluister is as gepraat. Radio was toe nog koning.

In die middag het ons geluister na afkondigings oor “radioprogramme wat deur die loop van die dag volg”, noodberigte (“Daar word gesoek na Meneer en Mevrou Swart van Aliwal-Noord wat iewers op reis is tussen Upington en Postmasburg. Dit is in verband met Meneer Swart se moeder.”), die weervoorspelling en dan die nuus, stiptelik om kwart-oor-een. Die nuus is gevolg met die streeknuus.

Ek onthou die meesleurende stemme van Morkel van Tonder, Edwil van Aarde, Fonnie du Plooy, Daniel Kirstein, Leon van Nierop, Nic Swanepoel en Thinus de Villiers. Hul stemme het geloofwaardigheid aan onakkuraathede soos noodberigte en die weervoorspelling verleen. Hulle het my geleer van woorde soos plek-plek, elders, mooiweer en bloedig warm. En van plekke soos Kaap Infanta, Kosibaai en die platorant.

Saans is die nuus voorafgegaan met drie bieps. Met gesag is die nuus ingelui met “Dit is Radio Suid-Afrika. Dis nou sewe-uur en hier volg die nuus gelees deur Daniel Kirstein. Eers die hooftrekke: ‘n Geskil het ontstaan met die uitlewering van die oorskot van …”

Aandnuus is gevolg deur die weervoorspelling, Boekevat en dan die storie – Wolwedans in die Skemer, Ongewenste Vreemdeling of dalk Die Wildtemmer.

“Weervoorspelling” was waarskynlik een van die eerste groot begrippe wat ek as kind onder die knie gekry het. Die draadloos het ‘n bepalende bydrae in hierdie verband gehad. Vroeg in my lewe het ek geleer dat die weer vir ons Dorslanders belangrik is. Meer korrek – die moontlikheid van reën was vir ons belangrik. Ons het elke dag met aandag geluister na die kanse vir reën, selfs twee tot drie keer, en die moontlikheid daarvan het die luim in die huis beïnvloed, en vendusies en biddae help beplan.

Weervoorspelling in Maleisië, daarenteen, is waarskynlik ‘n verwaarloosde, onbelangrike wetenskap omdat dit byna geen doel of bestaansreg het nie. Dis elke dag warm. En dit kan omtrent elke dag reën. Dis selfs snags ook warm. En dit kan snags ook reën. Niemand hoef iets hieroor te voorspel nie. Niemand hoef gewaarsku te word teen skielike koue nie. En niemand raak opgewonde as die reënkanse meer belowend raak nie. Want dit gáán reën. Hard en baie. Net as die lug blou is, gaan dit nie reën nie. Wat nie sommer gebeur nie.

Kota Kinabalu kry omtrent 2400mm reën per jaar. Dis 2,4m reën. Amper sewe voet reën. Die grond sal diep nat word met soveel reën, sou ons in die Kalahari sê. As net 10mm op elke reëndag val, het mens ‘n drie-kwart jaar se reëndae nodig.

Ander dele van Maleisië, soos Berg Kinabalu, kry selfs meer reën. Dis omdat die hele land, dié deel van Maleisië op die Asiese vasteland sowel as die Borneo eiland-deel, bitter naby aan die ewenaar lê. Voeg berge en ‘n omringende warm see by, en jy het die resep vir oorvloedige reën.

IMG_1571

Ons wil graag Berg Kinabalu gaan klim. Dié berg is meer as 4,000m hoog en vorm die middelpunt van die Kinabalu Park van 75,000ha, sedert 2000 ‘n Wêrelderfenisgebied.

IMG_1573

Kinabalu Park word geag as een van die verskeidenheidrykste plantegroeistreke in die wêreld omdat dit oor vier klimaatstreke strek. Ses plantegroeisones met ‘n geskatte 6,000 plantsoorte kom hier voor, meer as die helfte van die hele Borneo se plant spesies. Die laerliggende dele is warmer, bome hoër as 50m is algemeen en die ondergroei is dig.

IMG_1605

Hoër op teen die berg raak dit koeler en die plante krimp in hoogte. Permanente watervalle en strome loop al langs die boep van die berg.

Ons neem ‘n langafstandbus na Kundasang, die gehuggie naby Berg Kinabalu. Ons kry blyplek om die draai van die ingang na die park. Die uitsig is mooi, maar die geriewe verdag.

Maleisiese badkamers is byna sonder uitsondering altyd nat. Te nat na ons sin. Dis omdat die stort en toilet in ‘n beknopte kombinasie in dieselfde klein vertrekkie is. Sonder uitsondering is daar iewers ‘n permanente lek, of ‘n plassie water, en plastiekhouers met water. Hoewel ons dit gaandeweg gewoond geraak het, is ons toenemend opgewonde as die stort verder as een meter vanaf die toilet is. Solank dit skoon is, kan ons deurdruk met die beknopte omstandighede, maar die blyplek hier in Kundasang toets ons uithouvermoë. Badtyd word ‘n beproewing en ons besluit om ‘n ander kamer te vra.

Met die kamer-episode afgehandel, pak ons die park aan die volgende oggend. En besef onmiddellik dat dit nie maklik is om die berg uit te klim nie. Eerstens is daar ‘n maandelange waglys en tweedens moet mens diep sakke hê om dit te kan bekostig – N$4,500 per persoon. Dis vir die roete van 8,8km met ‘n gids en luukse akkommodasie, oor twee dae. Ons maak vinnig somme – met N$9,000 kan ons nog lank en ver reis.

IMG_1589

Ons besluit om liewer net die gewone stappaaie te doen en nie vir Duckelina die bokant te gaan wys nie. Ons gaan liewer die kruin van onder af bekyk.

Behalwe vir gereelde rots-stortings is die reënwoude rondom Berg Kinabalu ongeskonde. Geen byl is nog gelê teen enige boomstam nie. Hier is ‘n groot keuse van stappaaie, met verskillende moeilikheidsgrade, lengte en uitsigte.

IMG_1587

Ons kies die langste een, al langs die Liwagu Rivier, opwaarts tot by die Timpohon Hek waar net die bergklimmers deurgelaat word. Ongelukkig vind ons halfpad uit dat die roete gesluit is vanweë ‘n rotsstorting en ons moet oorslaan na die tweede langste roete. Nogtans is dit ‘n staptog wat ons nie gou sal vergeet nie.

IMG_1574

Ek was nog elke keer opgewonde oor ‘n enkele orgidie wat ek aan die groei kon kry, hier kom meer as 800 soorte orgidieë voor! En hulle groei oral.

IMG_1612

Verder is hier meer as 60 eikesoorte, meer as 80 soorte wildevye, meer as 50 soorte palms, by die 40 soorte gemmer, omtrent 30 soorte bamboes, en meer as 600 soorte varingspesies. Boomvarings hier word tot 20m hoog. Orals is lugplante, plante met blomme, mosbegroeide stompe en stroompies.

IMG_1576

Ons sien weliswaar nie wild nie, maar kom darem op ‘n vars spoor van die “Clouded Leopard” af. En sien ook baie voëls.

Regoor die ingang na die park is ‘n plaaslike restourant. Na ons besoek aan die park gaan soek ons aandete. Terwyl ons eet, sak ‘n onvoorspelde reënbui uit. En ons kyk hoe twee mense vergeefs in die reën ‘n langafstandbus probeer stop. Dit hou aan reën, en ons drink maar nog ietsie, terwyl ons hier van onder af kyk na die kruin. Na die reën betaal ons – 18 Ringit in totaal. Dis N$54. So ja, nou kan ons weer verder toer.

Daai N$9,000 wat ons gespaar het, gaan ons nog ver bring.

Die Lêndies van die Hooglande

Op die Kalahariplaas waar ek groot geword het, was daar ‘n paar dinge wat ons nederig gehou het. Climax windpompe, Zero paraffien vrieskaste, Wolseley enjins en Land Rovers. As gevolg van alvier kon ek op ‘n stadium al die versies oor geduld in Die Bybel uit my kop opsê. Behalwe droogte was daar min ander dinge wat soveel grondige redes vir skietgebedjies verskaf het. Terselfdertyd was daar min vreugde so groot as enigeen van die vier korrek gefunksioneer het.

IMG_1170

Van die vier het Land Rovers waarskynlik die sterkste vormende rol in my lewe gespeel.

Die Lêndies van daardie jare was nogal spartaans.

IMG_1171

Daar was ‘n spaarwiel op die enjinkap, met twee rubberhake aan die bakwerk vasgemaak. Die kajuit was sonder aansit – skuifruite, luginlate onder die regop voorruit (party se voorruit was in twee gedeel), geutrakke waarin daar gewoonlik ‘n tang en draad en stukkie tjoep gelê het, ‘n lang, skewe ratkierie en twee korter kieries in geel en rooi vir 4×4 en donkierat.

Die deure se binnekante was naak en die beskeie instrumentepaneel was so groot soos ‘n skoenboks, met vlytige wit wysers. Orals was daar openinge en gapings; sommige ruim, ander net skrefies; tussen die skuifruite, tussen die deure en die bakwerk, tussen die ratkas en die vloer; en onder waar die stuurstang en die pedale bymekaarkom.

IMG_1196

Daar was ook ‘n kenmerkende reuk, wat al hoe skerper geraak soos die Lêndie warmer geword het. En daai gesing van die ratkas, nes ‘n roomafskeier se onegalige geneurie.

Die Lêndies van daai tyd het graag gekook en ‘n waterkan was onontbeerlik. Ook was hulle lief om nie op die eerste swaai van die enjin te vat nie, daarom was die slinger agter die sitplek noodsaaklik.

Met ‘n buitengewone hoë windweerstand en ‘n erg onderpresterende enjin was mens gelukkig om meer as 50 myl per uur op ‘n afdraende te haal.

IMG_1173

In die sand was hulle ook nie besonders indrukwekkend nie. Mens moes ‘n Kalahariduin gewoonlik meer as eenmaal storm, dis hoekom Pa altyd gepraat het van sy verkennersvoertuig. Die eerste maal kom mens tot teen die hang van die duin, die tweede slag amper tot op die kruin, net sodat ons oor die duin kon sien. En met die derde slag miskien oor. Ons buurman het uitgereken dat hy so gereeld met sy Lêndie in die sand vasgesit het dat hy drie maande langer sou kon boer andersins. Die ander buurman het weer gepraat van sy beproewingsvoertuig as hy van sy ryding praat omdat hy meer tyd onder die enjinkap as binne die Lêndie was.

Omtrent al die families uit my kindertyd het ‘n Lêndie gehad. In allerhande gedaantes – kortgatte, stasiewaens, hardekappies en bakkies, petrol- en dieselmodelle, met of sonder tralies. Almal met nou ogies. En nie een het goeie brieke gehad of kort gedraai nie. Maar Lêndies het die land help makmaak. Al het hulle olie gelek en al was hul prestasie in sand onoortuigend, was hulle ten alle tye herstelbaar. Al was hulle nie stofdig nie, en al het hulle altyd iewers gelek as dit reën, was hul vering op onewe terrein legendaries. Die bakwerk (van aluminum nogal) was lig en roesbestand. En daar was min ander soorte 4x4s.

Nogtans het ek stilweg ‘n eed afgelê om nooit een te hê nie.

Lêndies bly kruis my lewenspad. Daar is familie en vriende wat my gereeld langs ‘n vuur probeer oortuig dat die nuwe modelle met rasse skrede verbeter is (is dit nog rêrige êrige Lêndies in elk geval?). Maar hulle verstaan nie my bittersoet verlede met Land Rover nie.

IMG_1174

Die Cameron Hooglande van Maleisië is vrot van Land Rovers. In alle vorme, kleure en toestande. Soos baie ander geharde Lêndie-lojaliste het die meeste eienaars meer as een: lopend of nie-lopend. Die rede vir multi-eienaarskap is vir my onduidelik: Is dit vir ekstra onderdele? Of om altyd ‘n alternatief te hê? Of bloot blinde liefde?

IMG_1167

Nietemin, die Lêndies word gebruik om die Hooglande te tem. Alhoewel die Hooglande byna op die ewenaar lê, is dit koel. Maar nat en met ‘n steil terrein. Gereelde verspoelings en volop modder. Dus, geskik vir Land Rover. Daar word met Lêndies geboer, plantasies bestuur, vrag aangery en mense vervoer.

So is ons ook met ‘n Lêndie Berg Brinchang, een van die spitse van die Hooglande, uit. Kronkelend op teen die berg, verby teeplantasies en groente- en aarbeiplase tot by die kruin. Sonder moeite. Saam met Appu, ‘n Lêndie-entoesias en twee ander paartjies. Albei paartjies, net soos ons, het besluit om hul werk op te gee en te reis. Nogal gerusstellend om iets so radikaals in gemene geselskap te hê.

Die Hooglande se koel, nat klimaat was ‘n aantreklike ontvlugting vir die arme pienk Britte wat na Maleisië gesekondeer is tydens die koloniale periode. In die vroeë jare was daar egter malaria en die eerste setlaars het gesterf soos vlieë. Eers met die uitroei van malariamuskiete en gevaarlike diere soos tiere en giftige slange is die Cameron Highlands ingebreek. Dis toe dat die Britte hierdie deel begin bewoon het en dis waarom mens hier teeplantasies, ou Britse herehuise, skons met aarbeikonfyt en, natuurlik, Land Rovers kry. Deesdae is hier ook baie Chinese boere (wat Maleisies en Engels praat). En ook Lêndies het. Bid jou aan!

IMG_1125

Behalwe Lêndies, teeplantasies, aarbei- en groenteplase is die Hooglande ook bekend vir sy woude, altans dié dele wat nog ongeskonde is. Omdat dit koel is, groei die plantegroei stadiger en is hoë bome raar. Dis baie nat en vogtig, en daarom moswêreld. Indrukwekkende lae mos, alge, ligene en varings as ondergroei en bome as die hoërstand plantegroei. Die woude van die Cameron Hooglande is onder permanente bedreiging, al lê ‘n groot gedeelte binne ‘n bewaringsgebied.

IMG_1132

Tee-, goente-, snyblom- en aarbeiboerdery is florerende bedrywe. Net tee word nie in tonnels verbou nie. Die bloeiende akkerbousektor is in voortdurende kompetisie met die natuurlike woude. Vir spasie, maar ook op indirekte maniere soos die aanlê van infrastruktuur en besoedeling.

IMG_1157

Waar die plantegroei verwyder is, is daar modder en verspoeling. Rommelstrooi is ‘n yslike probleem terwyl vergiftiging as gevolg van die gebruik van kunsmis, aanvullers en pes- en siektebeheer ook plaasvind. Omdat dit so baie reën, is erosie ‘n opsigtelike probleem en alle stroompies besaai met rommel.

IMG_1166

Die beste manier om die ongeskonde woude van die Hooglande te verken, behalwe met ‘n Lêndie, is te voet. Rondom die dorpies Brinchang en Tanah Rata is daar ‘n rits voetslaanpaaie deur die woude.

Ons het drie van die staproetes verken. Maar wees gewaarsku, dit reën baie en jy moet jou tydsberekening reg hê om droog op die ander kant van ‘n roete uit te kom. Ons was gelukkig en kon elke keer vanuit ‘n eetplek kyk na die reën. En na Lêndie-bestuurders wat natreën binne-in hul rygoed.

IMG_1181

Tibetstories oor ‘n koppie tee

Al gehoor van die bokser van Qingdao? Man, die ou wat China van hoek tot kant deur gestap het?

Toemaar, ons het ook nog nooit van hom gehoor nie, totdat ons by hom en sy gesin in Qingdao oorgebly het.

IMG_0797

Maizi (sy naam beteken letterlik wheat, wat ook die naam van sy blyplek is) is ‘n man van min woorde.

Gewoonlik sit Maizi agter sy pyp en mymer. Dalk herkou hy herinneringe van sy 5,000km fietsrit vanaf Qingdao na Tibet wat hy in 1991 as 24-jarige voltooi het. Of dalk dink hy terug aan sy staptog van 4,328km op die syroete tussen Xi’an en Kashgar. Stoksielalleen, afgelê oor vyf maande in 1994/5. Of dalk onthou hy weer daai oomblikke toe hy op die noordelikste, suidelikste, oostelikste of westelikste punt van China gestaan het.

IMG_0798

Een van Maizi se groot drome was om van hoek tot kant deur Afrika te stap. Maar dit het helaas nooit gebeur nie. Toe stap hy maar deur China, altesaam 17,800km te voet. Met net twee pare stapskoene. En hy gaan gee skool in Pulan, Tibet in 1998 en 1999. So word hy die eerste vrywillige ter wêreld wat dit doen. En hy ontmoet vir Gù in Jianxi op een van sy staptogte.

IMG_0801

Maizi was ook ‘n joernalis. En ‘n bokser. Intussen het hy die bokshandskoene opgehang. Hy skryf ook nie meer nie. Sy herberg in Qingdao is nou sy passie. Dis hier waar hy en Gù en hul dogtertjie Cici hul gaste trakteer.

IMG_0803

Orals hang sy memoralia; sy ysbyl, waterbottel, kiekies, stewels, notas, briewe. ‘n Herberg vol herinneringe.

IMG_0804

Ons kuier saam. Oor ‘n koppie tee. Luister na sy stories oor Tibet. Ruil gedagtes uit oor reis en stap. Praat oor mense, oor musiek. En nou speel die African Jazz Pioneers, Johnny Clegg en Oliver Mtukudzi ook kliphard in The Wheat se binnehof.

Maizi se tuisstad, Qingdao, het ‘n kleurryke verlede. Haar Chinese wortels gaan terug tot 6,000 jaar gelede. Pluspunte was die natuurlike hawe, die goeie viswaters, lieflike klimaat en strategiese ligging met betrekking tot Beijing, Korea en Japan.

IMG_0828

En toe kolonialiseer Duitsland die deeltjie van China in 1898.

Duitsland verander die hoofpad deur die dorpie na Marktstrasse, lê nog ‘n paar breë strate aan, vestig behuisingsareas, bou regeringsgeboue, elektrifiseer die hele plek, bou ‘n Rooms-Katolieke kerk op die een bultjie en ‘n Protestantse Kerk op ‘n ander en sorg vir ‘n paar eerstes in China soos riolering en skoon drinkwater.

IMG_0832

Die tweetoring Katolieke kerk is gebou op ‘n prominente bultjie en was waarskynlik die middelpunt van die nuwe Duitse nedersetting. Net soos die Christus Kirche in Windhoek.

IMG_0719

Maar enige Duitse nedersetting met ‘n kerk en sonder ‘n bierbrouery is nie ‘n ware Duitse nedersetting nie. So gebeur dit toe dat Horst, Jurgen en Mattias op ‘n mooi aand in 1903 oor ‘n goue koue besluit om die Tsingtao Brouery in Qingdao te vestig en só, met die hulp van die Reinheitsgebot, vir China oor te neem.

Qin

Hulle plan slag net gedeeltelik, want Duitse beheer oor Qingdao is met die eerste Wêreldoorlog beëindig. Tsingtao leef egter voort en is vandag een van die wêreld se grotes.

IMG_0787

Duitse nalatenskap was so oortuigend goed dat die Chinese dit vandag nog met passie koester. Meeste van die ou Duitse geboue het behoue gebly en word as gedenkwaardighede bewaar.

IMG_0762

‘n Vreemde statigheid word deur die twee kerke oor die stad verleen. Albei is en bly in gebruik. Ewe kordaat staan die Duitse erfenis tussen Chinese geboue, in volle gebruik.

IMG_0772

IMG_0770

En op straat, waar die aandeetplekke hul tafels en stoele uitpak, bring Tsingtao bier ‘n gemoedelike feestelikheid. Visgeregte is uiters gewild. Ek kon dit nie verhelp om, so saam met die bier, ‘n Ocean Basket gevoel te kry nie.

IMG_0774

Qingdao het ‘n huidige bevolking van net meer as 9 miljoen inwoners en is, behalwe vir Tsingtao, die tuiste van Hisense en Haier. Verder is dit een van China se bedrywigste hawens en ‘n belangrike basis van die Chinese vloot.

In 2008 was Qingdao ook deel van die Olimpiese Spele met die aanbieding van die watersportitems.

IMG_0807

Qingdao is ook China se trou-hoofstad.

Hier laat neem voornemende paartjies hul troufotos – op die kerkplein, met en sonder vuurwerke, op die strand, in kobbelstraatjies, in parke, op perde, orals. Om blyplek in Qingdao te kry, beteken dat jy pal in direkte kompetisie is met honderde voornemendes wat ook ‘n dubbelbed soek. Op enige weeksdag is daar meer bruide te sien as oor enige naweek in die Tintenpalast se tuine.

IMG_0819

IMG_0723

IMG_0711

So vertel ‘n vriend my eendag van Windhoek se stadspolisie wat ‘n klomp boemelaars onder die Jakarandabome in die Tintenpalast se tuine wakkermaak. So terloops raas een van die poliesmanne met die boemies omdat hulle so mors. Hy wys na die leë plastieksakke, bierbottels en KFC-houers. “Nee Meneer”, sê een van die boemies. “Issie ons wat so mors nie, issie bruide”.

Die bruide van Qingdao mors darem nie so erg nie.

Ons verlaat Qingdao met ‘n sak vol herinneringe. En ons nooi die Temmer van Tibet en sy gesin om eendag saam met ons te kom stap in Afrika.