Nou waa’s daai?

Dis die teenvraag wat jy gaan kry as jy vir ‘n Namakwalander vertel van ‘n plek waarvan hy of sy nog nooit gehoor het nie. China het sommer ‘n hele paar sulke plekke. En al was ons vir twee maande in China, is daar nog baie nou-waa’s-daai-plekke.

Ons was meestal in die suidooste, ook die digbevolkste deel van China. Hoofsaaklik omdat Shanghai ons basis was.

china 032

Van Shanghai af was Nanjing, Suzhou, Wuxi, Hangzhou en Wenzhou gerieflik per trein bereikbaar. Die verste punte uit Shanghai wat ons besoek het, was Xi’an (1,360km wes), Beijing (1,200km noord-noordwes), Qindao (700km noord), Zhangjiajie (1,300km wes-suidwes) en Guilin (1,500km suidwes).

China is die derde grootste land op aarde, naas Rusland en Kanada. Van oos na wes strek die land oor ‘n afstand van meer as 5,000km en van noord na suid meer as 5,500km.

IMG_9908

Afstande in China maak my nederig. Kashgar in die verre weste is 3,700km vanaf Xi’an en 5,100km uit Shanghai. Die afstand na Harbin uit Beijing is 1,200km noord en dan nog 1,200km verder noord tot by die Heihe Rivier, die grens met Rusland. Harbin en Kashgar is 5,500km van mekaar af.

Ten spyte van die yslikheid van die land, is daar net een tydsone.

china 449

Die suidooste van China, dié deel waar ons was, is die digste bevolk. Die magtige Yangtze Rivier is die derde langste rivier in die wêreld (6,380km lank), en die uitgebreide sisteem van kanale uit dié rivier vorm die slagaar van die suidooste. Al vir eeue.

Die klimaat van dié deel is gunstig en oppervlakwater is volop, twee belangrike bydraende faktore. Hoe nader aan die kus, hoe meer neig die klimaat na humied-subtropies. Binneland toe raak die klimaat meer kontinentaal – verskille tussen seisoene word toenemend groter. Dit raak ook al hoe droeër, wat beteken dat die bevolkingsdigtheid afneem verder weg van die suidooste.

china 314

Groot dele van China is bergagtig, sowat een-derde van die totale landoppervlak. ‘n Hele paar provinsies van China is bergagtig, maar veral die westelikes en die suidweste, waar Tibet is. Trouens, Everest in die Himalaja-gebergtes is geleë in Tibet, op die grens tussen China en Nepal.

china 038

Met ‘n bevolking van ongeveer 1,4 biljoen mense is rofweg een uit elke vyf mense op aarde ‘n Chinees. Omtrent die helfte van alle Chinese woon in stede. Dus het China ‘n hele paar stede met meer as 10 miljoen mense, en ook ‘n paar megastede met meer as 20 miljoen mense. Vir elke inwoner van Aranos is daar ‘n Chinese stad met meer as 1 miljoen inwoners. Miskien nie rêrig nie maar vir elke Namibiër is daar 636 Chinese (die grootte van ‘n gemiddelde skool) – dis wel ‘n feit.

Windhoek, in Chinese terme, is dus ‘n kleinerige dorpie. Al is Windhoek ‘n hoofstad.

china 559

Die Chinese regering verstaan die demografiese uitdagings van só ‘n groot bevolking. Tussen 1979 en 2015 is ‘n een-kind-beleid toegepas. Die groei in bevolking het wel afgeplat, maar beleidmakers het gou besef dat dié benadering tot gevolg het dat broers en susters, nefies en niggies en ooms en tannies – families dus – nie moontlik is nie. Deesdae word Chinese weer toegelaat om hoogstens twee kinders te hê.

china 512

In vele opsigte is China meer as indrukwekkend. Dis die derde grootste land in die wêreld, met 22 provinsies. In alle opsigte ‘n baie groot verskeidenhied. Landskappe wat wissel tussen woestyn en tropiese woude, hooglande en vloedvlaktes, grasvlaktes en sneeubedekte berge.

china 023

Die gedokumenteerde geskiedenis van China gaan oor die 5,000 jaar terug en die Chinese ekonomie is al vir die laaste 2,000 jaar die grootste in die wêreld. Wel, die Amerikaners dink hulle ekonomie is groter. Maar deesdae moet Amerikaners dalk aanvaar dat hul ekonomie vir ‘n kort tydjie die grootste was.

China het byna nog altyd die grootste stad in die wêreld gehad – waaronder Xi’an, Hangzhou, Nanjing, Beijing en deesdae Shanghai.

china 370

Die deel van China op die Asië vasteland staan bekend as die Volksrepubliek van China en was vroeër ook bekend as Rooi China of Kommunistiese China. Die ander deel van China op die eiland Formosa staan bekend as die Republiek van China, oftewel Taiwan. Taiwan beskou homself as die ware China terwyl die Volksrepubliek Taiwan as ‘n afvallige provinsie ag.

Toe die tydperk van die emperors in 1912 tot ‘n einde gekom het, het China ‘n republiek geword, maar onenigheid het ontstaan tussen die Nasionale Party en die Kommuniste en ‘n burgeroorlog het ontstaan. Mao Zedong, die kommunistiese leier het uiteindelik die oorhand gekry en die Volksrepubliek in 1949 uitgeroep. Die nasionaliste het na Taiwan gevlug.

IMG_9173

Die Chinese geskiedenis, taal en kultuur is intens verweef. Ons het dit gesien in die vorm van ‘n innige respek vir erfenis, wet en orde, nasionale aspirasie en nasietrots. Goed ingesuur met ‘n waardering vir skoonheid – of dit blomme in potplanthouers langs die strate, ‘n natuurtoneel, ‘n standbeeld, ‘n bonsai, of ‘n prominente gebou is – mens kry die indruk dat mooigoed deur almal waardeer word.

Vandalisme en graffiti is ‘n absolute rariteit. Anti-establishment, perversiteit en eksplisitisme is ongekend.

IMG_0082

Hoewel Chinese buitengewoon hard praat, luidrugtig nies, en keelskoonmaak, is Chinese eintlik nie-bakleierig en vreedsaam. Die land is al ‘n hele paar keer binnegeval deur moeilkheidsoekerige bure, en ten spyte van ‘n paar bloedige huismoleste onder mallerige emperors, het China nog nooit oorlog met ‘n ander land gaan maak nie.

Is dit dalk die rede waarom die Chinese militêre spandering relatief min is in vergelying met Amerika en Rusland?

Chinese noem hul land Zhongguo – Middelland – omdat hulle dit die afgelope 5,000 jaar as die middelpunt van die beskaafde wêreld beskou het. Antieke China was ‘n land van tegnologiese deurbrake en uitvindsels. Papier, die magnetiese kompas, die drukpers, porselein, sy, buskruit, vuurwerke, hidroliese en ketting-aangedrewe werktuie is almal uitvindsels uit Antieke China.

IMG_9361

Ons is verras met die intense skoonheid van China. Of dit nou kuns, vakmanskap, vaardigheid of ‘n natuurtoneel was – ons is ‘n hele paar maal stilgemaak.

Ons het gehou van die orde en die manier waarmee orde gehandhaaf word – geen wanorde en geen brutaliteit. Die polisie is altyd sigbaar aanwesig. Polisiemanne en polisievroue is altyd vriendelik en toeganklik. Soos dit hoort.

IMG_9243

En die Chinese is meesters op die gebied van skarebeheer. Daar is orals baie mense, die stasies is meestal oorvol, en die verkeer is deurgaans druk. Nogtans het ons nooit enige vorm van chaos ervaar nie. Trouens, in die twee maande het ons net een (baie) ligte motorongelukkie gesien. En, die dra van valhelms is bloot opsioneel, wat ‘n aanduiding is dat ongelukke hoogs uisonderlik is.

IMG_9156

Als werk, eintlik meestal vrek effektief. Onderhoud en versorging is opvallend, en die tuine is asemrowend. Waar ‘n probleem opduik, kom ‘n spoedige oplossing. Sommer oornag, in die meeste gevalle. Geen kragonderbreking, sonder-water, of nie-werkende verkeersligte. Openbare vervoer is goedkoop en stiptelik. Skoonmakers sien jy oral – in die strate, tuine en toilette.

Van toilette gepraat, jy hoef nêrens lank te knyp nie, openbare toilette is volop.

Ons het omtrent orals in hostels gebly. Chinese hostels stel ‘n besondere hoë standard en bied altyd ‘n dubbelkameropsie, gewoonlik met ‘n eie badkamer. Wit lakens, skoon badkamer, ventilasie en My Lief is tevrede. Nêrens het ons ‘n slegte ervaring gehad nie. Die prys het gewissel tussen R150 en R600 per nag, in die meeste gevalle was die prys rondom R300 per nag vir ‘n dubbelkamer met ‘n eie badkamer. Nie te sleg nie.

Daarteenoor is besoeke aan natuurparke en nasionale gedenkwaardighede relatief duur, maar alle besienswaardighede word foutloos versorg. Ons was verstom oor die gewildheid van sommige besienswaardighede, selfs op ‘n Dinsdagoggend kon ons skouers skuur met miljoene Chinese by ‘n nou-waa’s-daai-plek.

IMG_0337

Spyskaarte is ook meestal in Chinees. En nee, jy gaan nie vaalvleis of malvapoeding op die spyskaart hê nie. Ons het sover moontlik straatkos geëet, en die prys was selde meer as R120 per ete vir twee.

China is nie ‘n land vir beginner-toeriste nie. As jy nie Mandaryns, Yue, Wu, Minbei, Minnan, Xiang, Gan of Hakka onder die knie het nie, en ook min selfvertroue, moet jy anderpad kies. Die verskillende Chinese tale word vir mekaar verstaanbaar gemaak deurdat almal dieselfde geskrewe taal gebruik. Kortliks beteken dit dat logogramme of karakters, woorde en frases dieselfde betekenis in al die Chinese tale het. Teoreties kan almal mekaar se geskrewe taal lees, al kan hulle nie mekaar se gesproke taal verstaan nie.

Inligting vir nie-Chinese besoekers is uiters beperk omdat dit gewoonlik in geen ander taal as Chinees kommunikeer word nie. Want binnelandse toeriste maak seker meer as 95% van alle toeriste uit. Min Chinese is andertalig. Dit beteken dat buitelandse besoekers staat moet maak op vertaling in onakkurate Engels of langsame ontleding van karakters as mens nou nie Chinees vlot kan lees nie. Taal gaan tussen jou en ‘n oplossing vir jou mediese kwaal, bankprobleme en ‘n lastigheid met jou selfoon staan. Bly by die huis en kyk TV as jy gemak verkies. En as jy gereeld vir China met Japan verwar.

img_0472

Sal ons weer gaan? Jaaaaa! Twee maande was te min om alles van China te sien en te ervaar. Daar het teveel nou-waa’s-daai plekke oorgebly, selfs na twee maande, en die land is eenvoudig te groot en omvangryk om ten volle in twee maande te ervaar.

Ons gaan die uitnodiging na Tibet sterk oorweeg …

Advertisements

Hoofstad

Katie Melua sing van die nege miljoen fietse in Beijing. Dis ‘n feit, sing sy; dalk is daar meer.

Die hoofstad van China was vir lank die grootste stad in die wêreld en is nog steeds die derde grootste megastad op ons planeet met 21,7 miljoen inwoners.

IMG_0655

Geleë op die noordelike uithoek van die Chinese vlakte, en strategies begrens op drie kante deur bergreekse, was die stad reeds sedert die 12e eeu ‘n vanselfsprekende vesting vir die vroeë heersers.

IMG_0544

Dis waarskynlik in Beijing waar Marco Polo die resepteregte vir noedels verkry het en dit terug in Italië as spaghetti bekend gestel het.

Die uiteindelike paleis van die vroeë heersers, die Forbidden City, is oor die eerste twee dekades van die 15e eeu voltooi. Van 1420 af tot in 1912 was die paleis die amptelike woning van die Chinese emperor.

IMG_0657

Die paleis is groot, nee baie groot. Daar is 980 geboue op ‘n area van 72ha. Dit neem omtrent ‘n volle dag om die paleis behoorlik deur te loop. Byna 15 miljoen mense besoek die paleis per jaar, dis omtrent 41,000 per dag. Op ‘n sekere dag in Mei 2017 was ons tweetjies deel van die 41,000.

IMG_0674

IMG_0662

IMG_0553

Tiananmen Square is aangrensend aan die Forbidden City. Die grootste van sy soort in die wêreld, is dit die plek waar Mao die totstandkoming van die People’s Republic of China in 1949 aangekondig het.

IMG_0625

Godsdienstige seremonies was vir baie eeue reeds deel van die emperors en die Chinese kultuur, maar met die keuse van Beijing as woonplek het die emperors besluit om die Temple of Heaven te bou, ‘n kompleks van geboue omring deur ‘n park van 267ha. Teen daardie tyd was die gebruik van offers en gebede ten hemele deel van Chinese kultuur en seremonie.

IMG_0615

Die middelpunt van die kompleks is ‘n ronde struktuur, bo-op ‘n marmer fondament. Wat die drie-verdieping gebou merkwaardig maak is dat dit geheel en al van hout gemaak is, en dat geen spyker gebruik is nie. En versier is met kunswerk in pynlike detail. Uitstaande vakmanskap.

IMG_0627

Die reuse park rondom die Temple of Heaven is die groen longe van Beijing. Die boomryke park is groot genoeg vir die yweriges om te oefen en vir diegene wat stilte soek om te mediteer. Maar die park is ook familie-vriendelik en ‘n gewilde bestemming vir besoekers aan Beijing.

IMG_0663

Met ‘n gedokumenteerde geskiedenis van 3,000 jaar is Beijing ‘n mengsel van oeroue en hipermoderne argitektuur en uitleg.

Tradisionele hutongs, digbewoonde areas met ‘n doolhof van stegies, is die hart van die distrikte met straatkos en nagmarkte. Dis ook waar mens die lekkerste blyplekke kry.

china 359

Oor millennia het die stad ‘n prominente rol in wêreldpolitiek en ekonomie gespeel en is vandag nog ‘n hutspot vir kultuur en kuns, sport en opvoeding.

Meeste groot Chinese maatskappye en staatsinstellings se hoofkwartiere is in Beijing en dis ook hier waar 10% van die 500 topmaatskappye in die wêreld se hoofkantore is. Beijing lughawe is sedert 2010 die tweede besigste en Beijing se metrosisteem is die besigste in die wêreld. Altesaam 91 universiteite is in Beijing geleë waarvan twee op die wêreld se top 50-lys is.

china 419

Nog nie beïndruk nie? Watter ander stad beskik oor sewe UNESCO wêrelderfenisgebiede? En watter ander stad het die vermoë om die Somer Olimpiese Spele (2008) sowel as die Winter Olimpiese Spele (2022) te kan aanbied?

china 423

Trouens die Olimpiese fasiliteite is in ‘n spiekeries kondisie en word daagliks gebruik, meer as wat baie ander voormalige gasheerstede van die Olimpiese Spele kan sê.

IMG_0583

Bouery aan die eerste stukke van die Chinese muur het reeds in 771 v.C. (tydens die Qi-koninkryk) begin. Met verloop van tyd is dele van die muur afgebreek en verwoes, herbou en aan mekaar gelas.

Qin Shi Huang, die eerste emperor en baasbrein agter die kleisoldate in Xi’an, het glo 400,000 werkers – meeste van hulle was gevangenes – aangesit om die muur te bou.

Die tydperk van Qin Shi Huang se heerskappy (221 – 206 v.C.) staan ook bekend as die Qin-dinastie. Berug soos hy was, het Qin Shi Huang sommer die werkers wat in die tuig gesterf het, in die muur laat begrawe. Tydens die Han-dinastie (206 v.C – 220 n.C) is die muur verleng om die handelaars op die syroete te beskerm.

IMG_0585

Die grootste stuk bouery was tydens die Ming Dinastie van 1368 – 1644. Die doel was om plundery uit Mongolië te stuit en om die handelaars langs die syroete te beskerm, en die oppervlak van die muur is ook gebruik as ‘n pad waarop soldate kon reis. Tydens die Ming-dinastie het meer as ‘n miljoen soldate die muur beman en verdedig.

Die muur strek rofweg in ‘n oos-wes boepens, oor ‘n afstand van 6,259km. Voeg hierby 359km loopgrawe en slote en 2,232km van natuurlike hindernisse soos riviere, berge en heuwels en die totale lengte is ‘n yslike 8,850km.

IMG_0595

Die deel van die muur naby Beijing is die beroemdste en word ook die meeste besoek. Bedaling is ‘n gewilde besoekpunt, maar ons het Mutianyu verkies omdat dit effens stiller is. Ook omdat mens maklik die steiler deel van Jinshanling kan bereik. In hierdie deel is die muur tussen 5 en 8m hoog en tussen 6 en 5m wyd.

Net soos die skaal van baie ander dinge in China, is die omvang van die muur verstommend. Die jongste dele van hierdie indrukwekkende struktuur staan reeds vir meer as 370 jaar en die oudste dele vir byna 3000 jaar.

Nee wat, ons kan maar die kwaliteit van Chinese konstruksie vertrou. En mens wonder of Donald al ‘n paar somme oor sy beplande muur gemaak het.

IMG_0574

Terloops, die muur is nie sigbaar op satellietbeelde en uit die ruimte soos wat beweer word nie. Om die muur byvoorbeeld vanaf die maan te kan sien, sal beteken dat jy ook ‘n haar op 2km moet kan raaksien!

Bewaring van die muur het in 1957 begin en in 1987 is die muur as ‘n wêrelderfenisgebied verklaar.

IMG_0566

‘n Marathon vind jaarliks op die Chinese muur plaas. Hierdie epiese gebeurtenis is ‘n bietjie meer veeleisend as ‘n gewone marathon omdat dit meer as 5,000 trappies en verskeie steil op- en afdraendes insluit.

Tydens ons besoek het ons twee Argentyne, ‘n ma-en-seun-kombinasie, raakgeloop wie aan die marathon deelgeneem het. Die ma was eerste in haar ouderdomsgroep. Ons kon ‘n bietjie gesels voordat ons uitgesak het en hulle maar laat gaan het om die muurbesoek af te draf.

duck

Besoedeling oor Beijing is berug, danksy die BBC, CNN en ander storiedraers. Ons besoek is begin met ‘n nag van reën en die volgende paar dae was die lug oor Beijing silwerskoon. Maar hieroor was daar nie ‘n berig nie.

Ook berig die storiedraers nie dat dronk en oorgewig mense ‘n seldsame verskynsel in Beijing is nie. Ook nie dat graffiti of enige iets eksplisiets nie voorkom nie. Of dat die metro stiptelik is nie, ten spyte van die groot getalle reisigers. Of dat geweld en stedelike terreur in China ongekend is nie. Dat wapens geheel en al verbied word nie. Of dat die muur heelwat ouer is as die Eifel, Big Ben of Liberty nie.

IMG_0548

Eintlik is die Eurosentriese blik op die wêreld uiters eng en bevooroordeeld. Eintlik is daar heelwat dinge wat die res van die wêreld by China kan leer.

En miskien moet Donald in China kom leer hoe om ‘n behoorlike muur te bou.